Czy Polki są świadome negatywnych skutków stosowania pigułki antykoncepcyjnej?


Percepcja pigułek antykoncepcyjnych w Polsce w świetle badań Ipsos

Wstęp

Fundacja Mamy i Taty zleciła agencji badawczej Ipsos przeprowadzenie badań jakościowo-
-ilościowych dotyczących percepcji pigułek antykoncepcyjnych (OCP – Oral Contraception Pill) w Polsce wśród kobiet i mężczyzn, którzy ukończyli 15 lat.

 

Pigułki te pierwszy raz do sprzedaży zostały wprowadzone w USA w 1960 roku. W Polsce dostępne są od 1966 roku. Na polskim rynku będą więc wkrótce świętować 50. rocznicę swojej obecności.

 

Bezpośrednią inspiracją do przeprowadzenia niniejszego badania była konstatacja, iż w krajach rozwiniętych zaczęto dyskutować o negatywnych skutkach stosowania antykoncepcji hormonalnej, zarówno na poziomie skutków zdrowotnych (duża liczba zgonów spowodowana przez zakrzepicę itp.), jak i ich wpływu na relacje społeczne (forma męskiej dominacji nad kobietami). Jak wskazuje przykład rozwiniętych krajów Zachodu, zwłaszcza Francji i USA, ruchy konsumenckie wywarły presję na podawanie szerszych informacji dotyczących negatywnych konsekwencji zdrowotnych (krótko- i długoterminowych) związanych ze stosowaniem antykoncepcji hormonalnej. Do tych zagrożeń należą: zakrzepy, rak piersi, depresja, zmniejszone libido,  problemy z zajściem w ciążę lub ciąże mnogie. W efekcie wyroku sądowego ostrzeżenia dotyczące negatywnych skutków zdrowotnych pojawiły się na ulotkach w opakowaniach OCP w USA.

 

Ciekawym więc wydało się pytanie, jak OCP postrzegane są w Polsce, jak są stosowane, co motywuje do ich zażywania i czy Polki wiedzą o  jakichkolwiek zagrożeniach związanych z ich użyciem.

 

Jak wskazują wcześniejsze badania prowadzone dla Fundacji Mamy i Taty, tematyka związana z rodziną, płodnością, planowaniem rodziny należy do najbardziej intymnych i wrażliwych, wymagających zaangażowania wysokiej klasy badaczy z wieloletnim doświadczeniem. Jak przy każdych badaniach, dobór metodologii i technik badawczych musi być dostosowany do charakteru tego typu badań. W opisanych poniżej analizach został wykorzystany unikalny model motywacyjny stosowany przez agencję Ipsos, a mianowicie model Censydiam[1].

 

Po przeanalizowaniu swoich wcześniejszych doświadczeń w badaniach środków antykoncepcyjnych w innych krajach, zespół badawczy Ipsos postanowił przeprowadzić analizę jakościową, a po niej zweryfikować niektóre hipotezy w badaniu sondażowym obejmującym reprezentatywną próbę ludności Polski.

Cele badania

Cele badania były zogniskowane wokół:

  • Oceny postaw i motywacji względem kategorii OCP:
    • analiza opinii pojawiających się w sieci i mediach społecznościowych odnośnie OCP,
    • postawy wobec stosowania OCP,
    • motywacje (na modelu Censydiam) do stosowania OCP,
    • bariery wobec zmiany OCP na inne, niehormonalne środki  antykoncepcyjne (np.  prezerwatywy, globulki, metody naturalne),
    • źródła wiedzy o OCP.
  • Określenia liczby kobiet w Polsce:
    • stosujących obecnie i w przeszłości OCP,
    • znających konsekwencje zdrowotne stosowania OCP,
    • informowanych przez lekarzy ginekologów o konsekwencjach związanych z użyciem OCP.

Metodologia badania

 

Badanie zostało przeprowadzone w następujących etapach:

Etap 1: Badanie jakościowe przeprowadzone w listopadzie 2014 roku.

Badanie to składało się z trzech modułów.

  • Moduł 1: Social Listening, czyli monitoring treści dostępnych w sieci i mediach społecznościowych mający na celu jakościowo-ilościową analizę wypowiedzi dotyczących antykoncepcji hormonalnej. Etap ten miał posłużyć do przygotowania konceptów komunikacji dotyczących OCP.
  • Moduł 2: dzienniczki AppLife, czyli opatentowana przez Ipsos aplikacja  mobilna stworzona specjalnie do badań jakościowych, służąca do badań etnograficznych
    („self-etnography”). Wszystkie uczestniczki badania miały zainstalowaną na swoich telefonach aplikację AppLife i używały jej do wykonywania zadań zleconych przez Ipsos. Ten etap miał na celu przede wszystkim przyjrzenie się i zrozumienie, co jest ważne w dla naszych badanych w życiu, czym jest dla nich rodzina i jak podchodzą do kwestii jej planowania.
  • Moduł 3: 16 wywiadów przeprowadzonych face to face oraz poprzez platformę internetową Qual*Space, umożliwiającą rozmowę on-line, podczas których zostały pogłębione kwestie dotyczące planowania rodziny oraz ocenione 3 pomysły na przyszłą kampanię społeczną dotyczącą konsekwencji stosowania OCP.

Etap 2: Ilościowe badanie sondażowe, przeprowadzone 12–16 lutego 2015 roku na reprezentatywnej losowo-kwotowej próbie N=1000 Polaków, którzy ukończyli 15 lat.

 

Analiza wyników badania

 

Postawa wobec rodziny

Dla wszystkich  respondentek rodzina jest niezmiernie istotna. W ich przekonaniu, pomimo niezbędnych wyrzeczeń, stwarza poczucie bezpieczeństwa, nadaje sens życiu, daje radość, pomaga budować relacje.

 

Pozytywne skojarzenia wiążące się z rodziną to przede wszystkim miłość, opieka, wsparcie, szczęście, wspólny czas spędzany przy posiłkach i zabawach, gwar i poczucie, że „dzieje się”.

Negatywne skojarzenia wiążą się z brakiem czasu dla siebie, poświęceniem, wyrzeczeniami finansowymi, krzykiem, bałaganem w domu i wysokimi kosztami związanymi z edukacją i wychowaniem dzieci (zakup podręczników, wakacje, pasje itp.).

 

Pojawienie się dzieci w rodzinie  to zwieńczenie szerszego planu życiowego. Opierając się na narracjach respondentek, wyróżniono 5 etapów życia: dzieciństwo, szkoła średnia, studia, praca, zakup mieszkania. Dla badanych warunki konieczne do posiadania  dzieci to stabilna praca oraz dobre warunki mieszkaniowe.

Dzieciństwo to przede wszystkim internalizacja wzorców rodzinnych. Zauważono, że negatywne doświadczenia rodzinne determinują dalsze plany życiowe, np. dzieci rozwiedzionych rodziców boją się wejść w związek małżeński.

W szkole średniej tworzy się ideał męża, własnej rodziny, relacji. Młode kobiety tworzą „Projekt ja” – wizję siebie w społeczeństwie i rodzinie.

Studia to w kontekście rodziny poszukiwanie męża lub stałego partnera. Jest to moment realizacji swojego wcześniejszego planu życiowego lub zdobywania kompetencji. Studia to etap, w którym zaczyna się traktować życie bardziej poważnie. Studentki nie mają „chłopaka”, ale „narzeczonego” lub „partnera”, szukają docelowej pracy. Warto jednakże podkreślić, iż większość osób na tym etapie mieszka z rodzicami.

Praca to moment, w którym tak naprawdę wchodzi się w dorosłe życie. Daje poczucie niezależności, dojrzałości. Pozwala realizować swoje aspiracje materialne oraz stanowi podbudowę dla życia rodzinnego. Praktycznie żadna z badanych uczestniczących w badaniu jakościowym nie chciała pozostawać na utrzymaniu męża, partnera ani „ograniczać się” do pracy w domu, bycia gospodynią domową.

Własne mieszkanie. Jeden z fundamentów założenia rodziny. Zauważono, iż funkcjonuje wiele mitów odnośnie mieszkania, takich jak np. ten, że każdy członek rodziny powinien mieć swój własny pokój albo że lepiej mieszkać samemu niż z rodzicami/teściami („nikt nie dyktuje mi, jak mam wychowywać dzieci i jak żyć”).

W pewnej mierze własne mieszkanie stanowi formę ucieczki od rodziców i wpisuje się w trend indywidualizmu.

 

„Dobry moment” na dziecko

Pytaliśmy naszych respondentek, czy i kiedy jest dobry moment na pierwsze i na kolejne dziecko. Wyniki są bardzo zbieżne z badaniami, które jako Zespół Badawczy prowadziliśmy dla Fundacji Mamy i Taty przed kampanią „Pomyśl o dziecku”. Zdaniem badanych nie ma dobrego momentu na urodzenia dziecka. Główne bariery przed posiadaniem dziecka (lub kolejnego dziecka) wiążą się z:

  1. lękami finansowymi
    1. niepewna sytuacja w pracy, zbyt niskie dochody, obawa, czy uda się utrzymać dziecko, zapewnić mu wszystkie niezbędne potrzeby,
    2. nieodpowiednim mieszkaniem oraz obciążeniem kredytem/kosztami wynajmu,
  2. sytuacją osobistą
    1. zrealizowaniem swojego planu prokreacyjnego, tzn. posiadaniem już jednego lub dwojga dzieci,
    2. brakiem pewności co do partnera (czy nadaje się na ojca, czy jest na całe życie),
    3. brakiem ślubu: życiu w niestabilnym związku, poczuciu niepewności (partner mniej pewny niż mąż),
  3. lękiem przed porodem: przed pierwszym dzieckiem lub po pierwszym dziecku, związanym również z uznawanym za niski poziomem polskiej służby zdrowia czy sposobem traktowania pacjentek przez personel medyczny.

 

Stosowanie antykoncepcji pozwala niwelować opisane wyżej lęki, „zabezpieczyć się” przed ciążą. Dziecko, czy też kolejne dziecko, bywa postrzegane jako swoiste zagrożenie i element mogący zdestabilizować sytuację życiową kobiety i jej rodziny.

Odnosząc się do modelu motywacyjnego, pigułki antykoncepcyjne dają młodym kobietom poczucie swobody, radości, korzystania z pełni życia, a w przypadku matek mających dzieci – dają poczucie kontroli, bezpieczeństwa, pewności.

wpis1

Percepcja antykoncepcji hormonalnej

Antykoncepcja, niezależnie od formy, stanowi codzienność dużej części Polek. W celu zapobiegania ciąży stosuje ją 32%  kobiet w wieku 18–49 lat (1,6% stosuje hormonalne środki dla celów zdrowotnych). Użytkowniczki antykoncepcji nie wyobrażają sobie, iż mogłyby nie stosować jakieś jej nowoczesnej formy. Tradycyjne sposoby (kalendarzyk, obserwacja śluzu) nie stanowią alternatywy (za mała postrzegana skuteczność, mało wygodne).

Doustne hormonalne środki antykoncepcyjne są stosowane równie często jak środki mechaniczne: prezerwatywy, globulki i wkładki domaciczne.

 

Wykres 1. Częstość stosowania antykoncepcji wśród kobiet w wieku 1849 lat.

Badanie sondażowe. Baza: kobiety w wieku 1849 lat, N=290

 wpis1b

Częstość stosowania OCP jest najniższa w grupie kobiet w wieku 40–49 lat (10%).

W najmłodszej wyróżnionej grupie OCP przeważają nad mechanicznymi sposobami antykoncepcji.

 

Tabela 1. Częstość stosowania antykoncepcji ze względu na wiek kobiet.

Badanie sondażowe. Baza: kobiety w wieku 1849 lat.

 

  WIEK
1824 lat 2529 lat 3039 lat 4049 lat
N= 58 53 97 81
Stosuje doustne hormonalne środki antykoncepcyjne – w celu zapobiegania ciąży 18,4% 15,8% 19,0% 10,0%
Stosuje inne formy antykoncepcji (prezerwatywy, spirale, plastry) 10,0% 15,9% 18,9% 17,2%

 

Częstość stosowania OCP jest wyższa w miastach – najwyższe w miastach powyżej 200 tys. mieszkańców (21,7%).

 

Tabela 2. Częstość stosowania antykoncepcji ze względu na miejsce zamieszkania kobiet.

Badanie sondażowe. Baza: kobiety w wieku 1849 lat.

 

  WIELKOŚĆ MIEJSCA ZAMIESZKANIA (liczba mieszkańców)
wieś miasto

 <50 tys.

miasto

50200 tys.

miasto

>200 tys.

N= 104 71 51 64
Stosuje doustne hormonalne środki antykoncepcyjne – w celu zapobiegania ciąży 11,2% 17,1% 15,9% 21,7%
Stosuje inne formy antykoncepcji (prezerwatywy, spirale, plastry) 17,0% 21,0% 15,3% 9,7%

 

 

Poziom wykształcenia kobiet nie różnicuje znacząco częstości stosowania OCP.

 

Tabela 3. Częstość stosowania antykoncepcji ze względu na wykształcenie kobiet.

Badanie sondażowe. Baza: kobiety w wieku 1849 lat.

 

  POZIOM WYKSZTAŁCENIA
podstawowe /zawodowe średnie wyższe
N= 66 133 91
Stosuje doustne hormonalne środki antykoncepcyjne – w celu zapobiegania ciąży 14,9% 16,5% 15,2%
Stosuje inne formy antykoncepcji (prezerwatywy, spirale, plastry) 16,1% 16,8% 15,0%

 

 

Pigułki antykoncepcyjne postrzegane są jako wygodne, bezpieczne, „zabezpieczające” przez całą dobę. W badaniu sondażowym tylko 10% Polek wskazało, że stosowanie OCP nie powoduje skutków ubocznych. W grupie użytkowniczek tej formy antykoncepcji nie widzi zagrożeń z jej stosowania tylko co piąta kobieta. Analiza wskazywanych negatywnych konsekwencji stosowania tego typu antykoncepcji potwierdza wnioski z badania jakościowego. Rzeczywiste negatywne skutki stosowania antykoncepcji hormonalnej praktycznie nie są znane Polkom. Polki obawiają się przede wszystkim wzrostu wagi związanego ze stosowaniem OCP. Częstość wskazań poszczególnych negatywnych konsekwencji nie różni się istotnie między grupą kobiet, które znają OCP z własnych doświadczeń, a kobiet, które nie stosują OCP.

 

[1] Model Censydiam – rozwijany od 1987 roku. Opiera się na teorii Freuda i Adlera. Pozwala on zrozumieć MOTYWACJĘ, czyli siłę, która kieruje życiem ludzi i która powoduje, że ludzie używają różnych kategorii i marek produktów.

Dwa podstawowe wymiary („my” vs „ja”) są punktem odniesienia, by zrozumieć 8 podstawowych ludzkich motywacji. Motywacje te to: Przynależność, Bezpieczeństwo, Kontrola, Uznanie, Władza, Witalność, Przyjemność, Przyjaźń.