Jak wygląda dyskusja o negatywnych skutkach antykoncepcji hormonalnej za granicą?


Pigułki w prasie amerykańskiej

Huffington Post jest jednym z najbardziej wpływowych mediów elektronicznych w Stanach Zjednoczonych. Ta nowoczesna gazeta stworzona jako agregator wiadomości (coś na kształt polskiego serwisu natemat.pl) zdobyła mnóstwo nagród za swój wpływ społeczny[1]. Gazeta włączała się w debatę dotycząca doustnych środków antykoncepcyjnych (ang. oral contraceptive pills – OCP) i publikowała szereg artykułów na ten temat. W ramach dyskusji nad OCP w Huffington Post pojawiają się artykuły pozytywne na ten temat, w ramach których poruszana jest kwestia wolności wyboru i możliwości regulacji kontroli urodzin. Ale są także artykuły krytyczne, pokazujące zagrożenia związane ze stosowaniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych.

Poniżej przedstawimy najistotniejsze krytyczne artykuły i kwestie poruszane przez HP w zakresie hormonalnych doustnych środków antykoncepcyjnych:

  • w artykule „Kontrola urodzin może postarzać strukturę kobiecego mózgu”[2]  autorzy dyskutują potencjalne ryzyka zażywania pigułek OCP w zakresie ryzyka zmniejszania części mózgu oraz jego postarzania[3]. Artykuł opiera się na badaniach opublikowanych w artykule naukowym w czasopiśmie „Journal of Human Brain Mapping”. Wymowa artykułu przedstawia kwestie jako niepokojącą i wymagającą dalszych badań, z zaznaczeniem jednak, że na podstawie tego artykułu nie da się wyciągać wiążących wniosków naukowych[4]. Artykuł wywołał dość szeroki odzew w tym otrzymał ponad 12 tysięcy „lików”, ponad 700 udostępnień i blisko 100 komentarzy;
  • artykuł „Niebezpieczna strona kontroli urodzin” przedstawia biograficzną opowieść autorki związaną z wystąpieniem skrzepu krwi w nodze na skutek stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych[5]. Mimo, że artykuł opisuje osobiste doświadczenia jednej osoby, odwołuje się do raportu agencji rządowej FDA – US Food and Drug Administration, który oblicza ryzyko wystąpienia skrzepów krwi jako 10 do 10 000 kobiet[6].

 

Poniżej przedstawiane są inne wybrane artykuły w prasie amerykańskiej poruszających  ryzyka związane ze stosowaniem hormonalnych pigułek antykoncepcyjnych;

  • prestiżowe czasopismo life stylowe Shape.Com, które jest czołowym pismem life stylowym w zakresie zdrowego stylu życia opublikowało artykuł zawierający dyskusję na temat potencjalnych ryzyk związanych ze stosowaniem pigułek hormonalnych. Artykuł zatytułowany „Sześć najbardziej powszechnych efektów ubocznych kontroli urodzin” wymienia następujące problemy związane z używaniem OCP: występowanie depresji oraz niepokojów, zaburzanie rytmu miesiączkowania, przybieranie na wadze, trądzik, intensyfikacja syndromu napięcia przedmiesiączkowego, cięższe i trudniejsze miesiączki[7]. Mimo, że artykuł nie odnosił się do konkretnych badań naukowych spotkał się ze sporym zainteresowaniem ze strony czytelniczek;
  • czasopismo „Time” w artykule Cecile Richards zatytułowanym „Jedyna kontrowersja dotycząca kontroli narodzin, to to że musimy ciągle o nią walczyć” [8] twierdzi, że 99% kobiet wykorzystuje pigułki antykoncepcyjne chociaż raz w ciągu swojego życia[9], Artykuł przedstawia pigułki hormonalne jako środek, który pozwolił Amerykankom na planowanie swojego życia i kariery i panowanie nad swoim życie rozrodczym. Autorka jest prezeską wpływowego NGO Planned Parenthood Action Fund. Ale i ta organizacja, organizacja, która lobbuje za wykorzystywaniem hormonalnych pigułek antykoncepcyjnych, ma na swojej stronie zakładkę z możliwymi ubocznymi efektami ich zażywania. Wśród owych zagrożeń wylicza: krwawienia pomiędzy miesiączkowaniem, wzmożone napięcie w gruczołach sutkowych (ang. breast tenderness), nudności, wymioty oraz możliwość zmian w popędzie seksualnym [10] oraz – jeśli chodzi o poważne skutki uboczne pigułek – niewielkie ryzyko występowania skrzepów krwi w nogach, płucach, sercu oraz mózgu.
  • Hayley Stevens we wpływowym blogu life stylowym dla kobiet Bustle.Com opublikowała artykuł zatytułowany: „Czy pigułka może wprowadzić Cię w depresje? Kontrola urodzin i jej koszt dla mojego zdrowia psychicznego”[11]. Artykuł przedstawia historię indywidualną autorki, dla której okresy brania pigułek hormonalnych powiązane były z depresją oraz przybieraniem na wadze. Po odstawieniu pigułek symptomy depresji ustępowały. Autorka podsumowuje swój artykuł odsyłając do linku w bazie WEBMED[12], że mimo że depresja jest rzadko występującym objawem przy braniu pigułek hormonalnych, to jednak dla pewnej grupy kobiet jest to ogromnym problemem wpływającym bardzo negatywnie na ich życie[13].
  • Ten sam portal dla kobiet Bustle.com przedstawia historię dyskusji w społeczeństwie amerykańskim pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami pigułek hormonalnych[14]. Jeśli chodzi o zwycięstwa grupy przeciwników, dotyczyły one przede wszystkim lat 70-tych XX wieku kiedy wykorzystanie pigułki w społeczeństwie amerykańskim spadło o 24% ze względu na intensywne kampanie informacyjne przeciwników ich zażywania[15]. Jedną z najbardziej przełomowych publikacji przeciwników zażywania OCP była publikacja Barbary Seaman, założycielki women’s health feminism movement i jednej z najważniejszych aktywistek w USA w tym zakresie[16], która opublikowała kontrowersyjną książkę „The Doctor’s Case against the Pill”, która powstała na podstawie wywiadów z amerykańskimi lekarzami w roku 1969 i skutkiem jej publikacji było wprowadzenie ostrzeżeń dotyczących potencjalnych zagrożeń do sprzedawanych pigułek. Po latach, w 2000 r., w artykule dla New York Times Barbara Seaman opublikowała artykuł „Pigułka i ja: 40 lat minęło a nasz związek wciąż jest ryzykowny”, w którym stwierdza, że mimo że aktualnie pigułki są bezpieczniejsze niż kiedyś, nadal wiele kwestii zdrowotnych jest niejasnych i wymaga dalszych badań naukowych m.in. kwestie tworzenia się skrzepów krwi, toksycznych interakcji z innymi lekami (w tym antydepresentami) oraz możliwego wpływu na podwyższone ciśnienie[17].
  • Artykuł w czasopiśmie Cosmpolitan „Niektóre pigułki antykoncepcyjne mogą zwiększać ryzyko raka piersi. Ale musisz to przeczytać zanim wyrzucisz swoje opakowanie” przedstawia wyniki badań, które wskazują że niektóre rodzaje hormonalnych pigułek antykoncepcyjnych mogą potencjalnie mieć wpływ na wzrost ryzyka raka piersi[18]. Jednakże główna badaczka zauważa, że obecny stan badań i jej wyniki „są niewystarczające, aby zmienić kliniczną praktykę, jednakże wskazują istotny kierunek dla dalszych badań”[19].
  • Jeśli chodzi o wspomniane wcześniej skrzepy krwi (ang. blood clots) to Washington Post w artykule „Nowe ostrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa na nowych pigułkach antykoncepcyjnych” z dnia 8 września 2011 roku informuje, że dwa Komitety Doradcze agencji rządowej Food and Drug Administration przegłosowały 21 do 5, że istniejące obecnie opisy na opakowaniach pigułek antykoncepcyjnych nie zawierają adekwatnych informacji o zagrożeniach związanych z zażywaniem tych środków i zaleciły FDA konieczność zmian w tym zakresie[20]. Jak pisze Washington Post dotyczy to w szczególności nowego typu pigułek antykoncepcyjnych takich jak np. Yaz firmy Bayer – lider sprzedaży pigułek antykoncepcyjnych w USA z roku 2009 ze sprzedażą wartości 781 mln USD w 2009 roku[21]. W wyniku dyskusji na temat potencjalnego ryzyka dla zdrowia związanego z nowym lekiem i raportu FDA sygnalizującego zwiększenie ryzyka skrzepów krwi dla kobiet pobierających te pigułki o 74% w stosunku do grupy kobiet która tych pigułek nie pobierała (na próbie 800 000 kobiet)[22] sprzedaż tych pigułek znacznie spadła.
  • Washington Post w artykule z dnia 7 grudnia 2011 zatytułowanym „Administracja Obamy odmawia zmniejszenia restrykcji dotyczących środku Plan B” opisuje jak rzekomo po raz pierwszy w historii Departament Zdrowia oraz Usług dla Ludzi (ang. Department of Health and Human Services) przy Administracji Obamy zablokował decyzję FDA według której środek antykoncepcyjny Plan B mógłby być dostępny do sprzedaży dla wszystkich grup wiekowych Amerykanek, nawet w supermarketach[23]. Sekretarz Stanu Kathleen Sebelius w swojej decyzji stwierdza, że „dokumenty dostarczone przez producenta leków nie dostarczają konkluzywnych dowodów, że środek może być bezpiecznie używany przez najmłodsze kobiety”.
  • W artykule Washington Post z dnia 28 października 2010 roku zatytułowanego „Administracja Obamy krytykowana za subsydiowanie obu stron debaty o seks edukacji” autorzy przedstawiają strategię administracji Obamy, która w debacie na temat pigułek antykoncepcyjnych sponsoruje zarówno organizacje wspierające wykorzystanie środków antykoncepcyjnych, jak i te wspierające seksualną abstynencję (12 grantów dla takich organizacji na sumę 9,3 mln USD otrzymały organizacje promujące abstynencje seksualną). [24]
  • W artykule „Bayer’s Yasmin Lawsuit Settlements Rise to USD 402,6 million” serving Bloomberg Business opisuje, że firma Bayer AG zgodziła się zapłacić ponad 400 milionów USD w ramach procesów sądowych związanych z użyciem środka antykoncepcyjnego Yasmin i jego wpływu na zwiększenie ryzyka występowania skrzepów krwi. W sumie rozpatrzonych zostało około 1900 spraw, a przeciętne odszkodowanie na sprawę to 212 000 USD[25]. W tym samym artykule analityk JM Morgan Chase & Co, Pan Richard Vosser stwierdza, że Bayer być może będzie musiał jeszcze przeznaczyć 2 miliardy EUR w celu rozwiązania następnych spraw sądowych.
  • W artykule ze stycznia 2014 zatytułowanym „Niebezpieczeństwo w Pierścieniu” Vanity Fair przedstawia historię 24-letniej Eriki Langhart – studentki i sportsmenki, która umarła na wskutek wystąpienia skrzepów krwi, co mogło być powiązane z użyciem pigułki Nuva Ring firmy Merck[26].

 

Podsumowując, w mainstreamowej prasie amerykańskiej największa debata na temat szkodliwości hormonalnych środków antykoncepcyjnych miała miejsce w latach 70-tych XX wieku i wpłynęła ona znacznie na konieczność wprowadzanie ostrzeżeń na ulotkach tychże środków, jak również bezpośrednio wpłynęła na spadek zużycie tych środków oraz zwiększyła świadomość konsumentów. Obecnie artykuły na ten temat w najważniejszych gazetach i czasopismach amerykańskich są znacznie rzadsze. Hormonalne pigułki antykoncepcyjne generalnie są przedstawiane pozytywnie, jako osiągnięcie społeczne, które pozwoliła zwiększyć kobietom wpływ na swoje życie reprodukcyjne. Pojawiają się jednak wciąż także teksty pokazujące ryzyko szkodliwych skutków zdrowotnych. Do najczęściej wymienianych skutków ubocznych należą: występowanie skrzepów krwi w różnych częściach organizmu, zwiększanie prawdopodobieństwa występowania depresji i stanów niepokoju, jak również kwestie dotyczące regularności miesiączkowania. Pojawiają się także kwestie ryzyka łączenia pigułek z innymi lekami (np. antydepresantami). Krytyczna debata dotycząca użycia pigułek przez aktywistki takie jak m.in. Barbara Seaman zwiększyły bezpieczeństwo kobiet i zmusiły koncerny medyczne do większego informowania o potencjalnych zagrożeniach zdrowotnych. Udział w tym miał także Amerykańska agencja rządowa – US Food and Drug Administration (FDA). W istniejącej dyskusji dotyczącej potencjalnych ubocznych skutków pigułek hormonalnych wskazuje się konieczność dalszych badań naukowych w tym zakresie.

 

Pigułki w prasie kanadyjskiej

Nawet jeżeli pigułka pozostaje dziś najpopularniejszą w Kanadzie formą antykoncepcji, jej przyjmowanie niesie ze sobą ryzyko[27]. Z tego powodu wykonuje się wiele testów, badań i obserwacji, aby zapobiec wypadkom i powikłaniom związanym z ich przyjmowaniem[28].

Duże wątpliwości dotyczą zarówno składów poszczególnych pigułek,  generacji,  ale również skuteczności. Dotyczy to pigułek najbardziej rozpowszechnionych na rynku, do których zaliczyć można Diane 35, Yaz, Yasmin i Freya-28. Kobiety przyjmujące wymienione leki wielokrotnie są ofiarami powikłań spowodowanych chorobami wywołanymi przez pigułki. W Kanadzie odnotowano również przypadki śmiertelne, których przyczyną było spożywanie wymienionych pigułek. Producentem większości z nich jest to samo laboratorium farmaceutyczne: Bayer[29].

Służby zdrowotne w Kanadzie, osoby decydujące o dopuszczeniu leków do sprzedaży, instytucje rządowe i pozarządowe, lekarze ginekolodzy czy lekarze ze służb ratowniczych mają bardzo odpowiedzialne podejście do tematu. Celem ich działania jest uświadomienie kobietom stopnia zagrożenia związanego ze stosowaniem pigułek. Podobnie jak we Francji, w Kanadzie również zauważalne jest coraz skrupulatniejsze podejście do problemu. Świadczą o tym zebrane w kanadyjskiej prasie artykuły zawierające wypowiedzi lekarzy, dyrektorów różnych instytucji krajowych i samych pacjentek. Kanadyjki mogą się dowiedzieć o wielu poważnych problemach związanych z przyjmowaniem pigułek dzięki prasie codziennej, i działaniom piszących te artykuły dziennikarzy. Prasa kobieca nie wydaje się być w równym stopniu zaangażowana w problematykę bezpieczeństwa stosowania pigułek antykoncepcyjnych. Dziennikarze pracujący w codziennych gazetach docierają do kobiet, które bardzo poważnie zachorowały w wyniku stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych, przeprowadzają wywiady z ginekologami i przedstawicielami laboratoriów farmaceutycznych produkujących leki. Wszystkie te poczynania pomagają kobietom w uświadomieniu sobie na jakiego typu ryzyko narażają się łykając pigułki i podjęciu decyzji czy w taki sposób nadal chcą się zabezpieczać przed niechcianą ciążą, czy może zmienić metodę antykoncepcji. Artykuły drukowane w prasie codziennej mają szansę dotrzeć do dużej liczby kobiet i sprawia, że coraz więcej z nich zaczyna mówić o swoich własnych doświadczeniach. Skłania to organizacje zdrowotne jak i Rząd Kanadyjski do podjęcia działań w kierunku pomocy kobietom dotkniętym problemem antykoncepcji.

Rząd Kanadyjski ograniczył się do wydania jednego oficjalnego komunikatu[30] na temat pigułek (10). Zawiera on informację o procedurach jakie Minister Zdrowia pragnie podjąć aby stosowanie pigułek antykoncepcyjnych stało się bardziej bezpieczne dla kobiet. Działania, o których mowa we wspomnianym tekście to przede wszystkim przekazywanie Kanadyjkom możliwie najszybciej informacji o lekach, o ich wycofaniu ze sprzedaży i ich ewentualnej szkodliwości. W komunikacie tym Rząd Kanady zobowiązuje się również do podjęcia współpracy z przemysłem farmaceutycznym. Celem takiego współdziałania jest otrzymywanie informacji o pigułkach od laboratoriów, jeszcze na etapie produkcyjnym. Wszystkie działania wymienione w komunikacie mają sprawić, że Kanadyjki stosujące pigułki będą czuły się bezpieczniejsze.

Dyskusja toczy się wokół trzeciej i czwartej generacji[31] pigułek, których skład wydaje się być najbardziej niebezpieczny dla zdrowia kobiet. Do tej generacji pigułek zaliczane są bardzo rozpowszechnione Yaz i Yasmin.

 

Wątpliwe korzyści płynące ze stosowania pigułek Yaz i Yasmin

Od momentu dopuszczenia do sprzedaży pigułek Yasmin i Yaz, odnotowano 15 przypadków śmiertelnych, których przyczyną była pierwsza z nich oraz 8, których przyczyną była druga[32]. Śmierć tych kobiet, w wieku od 14 do 44 lat[33],  w większości przypadków spowodowana była pojawieniem się u nich zatorowości płucnej, zawału serca, zakrzepicy mózgu, lub tętniaka wewnątrzczaszkowego. Dane są alarmujące, jako że uważa się, że połykanie pigułek nie jest czynnością prowadzącą do śmierci.

Pierwsze badania pigułek z 4tej generacji Yasmin i Yaz  z lat 2004 – 2008[34], potwierdzone przez Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia w 2004 i w 2008, udowodniły, że ich głównym działaniem jest leczenie trądziku. Ponowne badania przeprowadzono w 2011. Badania pokazały, że zawarty w nich progestagen drospirenon niesie za sobą duże ryzyko pojawienia się kamieni. Ryzyko to jest dużo wyższe niż w przypadku innych pigułek. Organizacja Zdrowie Kanady [Santé Canada] potwierdza te informacje w specjalnym komunikacie wydanym w grudniu 2011 roku :

«Ryzyko związane z pojawieniem się kamieni we krwi jest  1,5 do 3 razy wyższe niż w przypadku innych doustnych środków antykoncepcyjnych»,

Na pytanie zadane przez bardzo poczytny kanadyjski dziennik « Metro », Zdrowie Kanady [Santé Canada] potwierdziło, że  « ryzyko związane z pojawieniem się kamieni nie jest zbyt wysokie i występuje dla wszystkich doustnych środków antykoncepcyjnych. W monografii dotyczącej wspomnianych produktów znajduje się jasna informacja na ten temat »

 

Opinie

W przytoczonym dzienniku (2) czytamy o przypadkach pacjentek, u których po spożyciu pigułek Yaz lub Yasmin pojawiły się bardzo groźne skutki uboczne.

Maélie Cusson[35], 19 lat, jest jedną z tych kobiet, u których doszło do bardzo poważnych powikłań.

« W 2010 brała ona pigułkę Yaz już od roku, kiedy to stała się ofiarą zakrzepowego zapalenia żył. Musiała spędzić z tego powodu w szpitalu cały miesiąc. Była leczona głównie lekami przeciwzakrzepowymi»[36]

Lekarze na oddziale ratunkowym, na który trafiła ta młoda kobieta natychmiast stwierdzili, że jej chorobę wywołała pigułka. Dla kandyjskiego dziennika „Journal Metro” Maélie Cusson udzieliła wywiadu, a z jej wypowiedzi wynika, że lekarze natychmiast stwierdzili zależność między chorobą, a przyjmowaniem pigułek:

«Dla nich było to ewidentne. Tym bardziej, że spotkali się już z kilkoma innymi przypadkami tego typu[37]», podkreśliła ta nastolatka. Niestety pojawiły się u niej dodatkowe skutki uboczne. Jako 16 latka zaczęła chorować na zatorowość płucną. Lekarze byli zmuszeni założyć jej w tętnicy specjalny aparat, aby powstające skrzepy krwi nie dostały się do mózgu.  Mimo, iż udało jej się uniknąć najgorszego, przebyta choroba pozostawiła po sobie wiele śladów, z którymi Maélie boryka się do dziś. Jest skazana na łykanie leków przeciwzakrzepowych podczas podróży, będzie musiała je brać gdy zajdzie w ciążę, musi nosić specjalne pończochy i dłuższe przebywanie w pozycji stojącej jest dla niej bardzo męczące. W dodatku Maélie już nigdy nie będzie mogła brać żadnych pigułek antykoncepcyjnych.

W 2012 roku Maeli dołączyła do grupy innych Kanadyjek, które wniosły pozew do sądu przeciwko laboratorium Bayer. Wszystkie liczą na uzyskanie odszkodowania.

«Moje cierpienie musi czemuś służyć – pragnę ostrzec przed pigułkami inne dziewczyny. Niech nie przechodzą przez piekło, przez które przechodzę ja.[38]»

Fanny Bourrel, 28 lat, studentka, w 2009 roku po półtorarocznym okresie łykania Yaz, postanowiła przestać z własnej inicjatywy:  «Pojawiły się u mnie bardzo silne bóle głowy, jakich nie miałam nigdy wcześniej. Miałam wrażenie, że zatruwam się z każdą połkniętą tabletką” [39]. Dziewczyna przeprowadziła swoje własne dochodzenie w tej sprawie, szukając informacji, które potwierdziłyby jej przypuszczenia wszędzie gdzie było to możliwe. Ma żal do lekarza, który nigdy jej nie ostrzegł, przed grożącym niebezpieczeństwem.

Mimo, iż konsekwencje przyjmowania pigułek Yaz i Yasmin są bardzo groźne, żadna z kobiet, z którymi dziennik « Metro » rozmawiał, nie została poinformowana przez lekarza ginekologa, wydającego receptę.[40]

Stanowiska instytucji związanych ze zdrowiem są jednak bardzo powściągliwe i banalizujące powyższe przypadki. Kolegium Lekarzy [Le Collège Des Médecins] ze swojej strony, w wypowiedzi rzecznika Pani Lisy Labranche,  precyzuje  «Lekarz ma prawo przepisać swojej pacjentce jedną z tych pigułek, jeśli uważa, że jest ona dla kobiety najlepsza. Generalnie biorąc lekarze doskonale wiedzą o efektach ubocznych leków, które przepisują, i teoretycznie, powinni informować o nich pacjentów. [41]»

Podobna dyskusja toczy się wśród członków Stowarzyszenia Lekarzy Ginekologów i Położnych [Société des obstétriciens et gynécologues du Canada (SOGC)], które opiera się na danych płynących z Organizacji Zdrowie Kanady [Santé Canada]. W specjalnym liście wystosowanym przez to stowarzyszenie do dziennika « Metro »można przeczytać :

«Członkowie Stowarzyszenia Lekarzy Ginekologów i Położnych [Société des obstétriciens et gynécologues du Canada (SOGC)]’ doszli do wniosku, że nie ma żadnych podstaw aby twierdzić, że hormonalne środki doustne, w tym również te zawierające drospirenon[42], mogą nieść za sobą poważne konsekwencje dla zdrowia.»[43]

 

Rozpoznanie ryzyka

W lutym 2013 dziennik „Journal Métro” skontaktował się z Christine[44], z działu informacji medycznej przeznaczonej dla profesjonalistów w laboratorium Bayer. Stwierdziła ona, że informacje na temat czynników ryzyka związanych z Yaz i Yasmin zostały podane:

 «Tak, rzeczywiście istnieje ryzyko pojawienia się zakrzepicy w przypadku stosowania pigułek, i  nie jest to nowość. Działanie Yaz i Yasmin w leczeniu trądziku i zapobieganiu ciąży zostało udowodnione »[45]

Mimo licznych zarzutów, farmaceutyczny gigant Bayer, nie czuje się odpowiedzialny i spokojnie odrzuca wszystkie ataki :

«Instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo leków, niezależni eksperci jak również naukowcy z Bayer dogłębnie sprawdzili dostępne dane  i stwierdzili, że nasze produkty będące przedmiotem toczącej się dyskusji są pewne i skuteczne. Przedstawiają profil pozytywny stosunku ryzyko/korzyści, w momencie kiedy są stosowane zgodnie z zaleceniami.»[46]

Przytoczona wypowiedź pochodzi z wypowiedzi Dyrektora ds. Komunikacji kanadyjskiej fili Bayer Pani Mariji Mandic dla dziennika „Journal Metro”  z dnia 03.02.2013.

Wiele aktualnych badań pokazuje jednak, że pigułki niosą za sobą bardzo poważne ryzyko.

«Jeśli skupimy się na historii badań nad Yaz i Yasmin, zauważymy, że pojawiają się sygnały świadczące o wzroście ryzyka. Są to badania opublikowane w latach 2011 i 2012»,[47]

twierdzi Barbara Mintzes, epidemiolog w Katedrze Zdrowia Publicznego na Uniwersytecie Colombie-Britannique. Podkreśla ona, że dane o wzmożonym niebezpieczeństwie dotyczą  nie tylko pigułek czwartej generacji, ale również tych z generacji trzeciej.

«Gdyby były to dane dotyczące innego leku, który nie posiada zamiennika, ryzyko to byłoby zbyt niskie aby się nim zajmować. Jednakże sprawa dotyczy pigułek antykoncepcyjnych. Na rynku znajduje się 20 innych pigułek»[48]

podkreśla Pani Mintzes. Jej zdaniem pigułki te powinny zostać wycofane ze sprzedaży.

Laboratorium przed sądem

Bayer, który odnotował gwałtowny wzrost swoich obrotów w 2012 i zarobił 13[49] milionów dolarów, jest obecnie oskarżonym w wielu pozwach na całym świecie, dotyczących pigułek Yaz i Yasmin. W Stanach Zjednoczonych Bayer zgodził się na wypłacenie 750 M$ odszkodowań 3 490[50] kobietom będących ofiarami chorób związanych pojawieniem się u nich kamieni żylnych. Wszystkie one stosowały wspomniane pigułki. W październiku 2012 roku firma potwierdziła, że złożono przeciw niej 12 400 pozwów(2).

Pigułka antykoncepcyjna Diane 35 pod obserwacją

W prasie kanadyjskiej pojawiają się również informacje dotyczące niebezpieczeństw związanych ze stosowaniem innych leków hormonalnych. Brana jest pod uwagę alarmująca sytuacja panująca we Francji.

Dziennik «Journal Metro» donosi, że we Francji lek hormonalny, stosowany w leczeniu trądziku Diane 35, jak również jego pochodne generyczne, produkowane przez laboratoria Bayer, bardzo szeroko stosowane jako środek antykoncepcyjny, będzie wycofany ze sprzedaży[51].

W Kanadzie, organizacje odpowiedzialne za zdrowie publiczne, głównie pozarządowe,  od 2005 ostrzegają o zagrożeniach płynących ze stosowania tej pigułki antykoncepcyjnej, ponieważ zawiera ona octan cyproteronu. Organizacja: Zdrowie Kanady [Santé Canada] «zaleca zaniechanie promocji i stosowania tego leku, jako środka antykoncepcyjnego»[52].

Kanadyjska filia laboratorium Bayer ze swojej strony próbuje uspokajać emocje, jakie pojawiły się w związku z tym problemem.

«W Kanadzie, Diane 35, dopuszczona przez Zdrowie Kanady [Santé Canada] jest stosowana w leczeniu poważnych przypadków trądziku. U pacjentek, które stosują ją zgodnie z zaleceniami, Diane 35 działa, jako skuteczny środek antykoncepcyjny»

zapewnia Marija Mandic, Dyrektorka ds. Komunikacji Bayer Canada[53].

Zgodnie z danymi zaprezentowanymi przez Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia, program ochrony organizmu ludzkiego odnotował w 2012 r. 12 zgonów spowodowanych powikłaniami po przyjęciu pigułki  Diane 35[54], 206 przypadków skutków ubocznych będących następstwem stosowania Diane 35[55], z czego 101 są to zatorowości bądź zakrzepice(3).

Jednakże «Obecnie Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia twierdzi, że korzyści płynące[56] ze stosowania  Diane 35 są znacznie wyższe, niż ryzyko, pod warunkiem, że jest ona stosowana zgodnie z zaleceniami».[57]

Jeśli chodzi natomiast o jej ewentualne usunięcie ze sprzedaży na rynku kanadyjskim, instytucje odpowiedzialne za takie decyzje stwierdziły, iż «decyzji na temat wycofania produktu farmaceutycznego z rynku nie podejmuje się pochopnie, i że wymaga to bardzo skrupulatnych obserwacji dotyczących argumentów przemawiających za i przeciw tej decyzji.»[58]

Poszkodowane w wyniku stosowania pigułek antykoncepcyjnych produkowanych przez Bayer, są coraz liczniejsze. Firma twierdzi jednak, że środki te są skuteczne i bezpieczne.

Dziennik « La Presse Candienne» zebrał wypowiedzi kobiet, które odniosły poważne uszczerbki na zdrowiu. Geneviève Gladu[59], 33 lat, jest matką pięciomiesięcznej dziewczynki, która, jak twierdzi jej matka, przyszła na świat cudem. W 2009 r., w czasie, kiedy brała ona pigułkę Yasmin już od dwóch lat, prawie zmarła na noszach.

«Miałam bardzo poważne bóle brzucha, nudności i wymioty, które trwały już od kilku tygodni. Pojechałam do szpitala, gdzie skierowano mnie do razu, na OIOM. Byłam tak spuchnięta, ze na początku lekarze myśleli, że jestem w ciąży»[60]

Diagnoza, jaka została wystawiona potwierdziła ostre zapalenie trzustki i kamienie w woreczku żółciowym.  Dwa dni później, leżąc już w szpitalu, dostała zatorowości płucnej. Założono jej specjalny aparat w jednej z tętnic sercowych i przepisano lek przeciwzakrzepowy.

Pani Gladu leżała w szpitalu miesiąc. Cudem uniknęła najgorszego. W szpitalu powiedziano jej, że wszystkie jej dolegliwości związane są ze stosowaniem pigułki. Jej zdanie na temat pigułek antykoncepcyjnych jest następujące:

«Pragnę, aby została ona zmodyfikowana i aby usunięto ją ze sprzedaży. Moim pragnieniem jest, aby kobiety były bezpieczne, a przede wszystkim dobrze poinformowane.»[61]

Ina Ionescu[62] również została poszkodowana przez stosowanie pigułki Yasmin. Ta 25cioletnia mieszkanka L’Île-Perrot[63], cierpiała na bardzo groźne zapalenie żył. Musiała zostać operowana i spędzić w szpitalu ponad dwa tygodnie, zanim została poddana odpowiedniemu leczeniu i intensywnej fizykoterapii.

«Zrobiono mi tysiące testów w celu znalezienia powodu mojej choroby. Wszystkie testy wyszły negatywne. Jednoznacznie natomiast została wskazana pigułka, jako przyczyna moich cierpień.»[64]

 

Dwa produkty z laboratorium Bayer

Adwokat zajmujący się sprawą pigułek Yaz i Yasmin, Matthew Baer[65], zebrał prośby o wniesienie skargi do sądu od kilkudziesięciu poszkodowanych kobiet.

W jego oświadczeniu znajduje się informacja o tym, że Bayer zapomniał poprawnie poinformować lekarzy i pacjentki, o znacznie wyższym ryzyku, jakie niosą ze sobą te produkty od ryzyka przy stosowaniu doustnych środków hormonalnych zwanych środkami drugiej generacji.  Te ostatnie zawierają inny typ progestagenu[66].

Dokument ten podkreśla, iż firma Bayer «wiedziała, lub powinna była wiedzieć», że tak podwyższone ryzyko może prowadzić do poważnych komplikacji, takich jak zatory, zakrzepice, ataki serca czy zapalenia żył[67].

 

Stanowisko Ministerstwa Zdrowia Kanady

Ministerstwo Zdrowia w Kanadzie w grudniu 2011 roku wydało oświadczenie dotyczące szkodliwości doustnych środków antykoncepcyjnych Yaz i Yasmin[68] podkreślające, iż firma Bayer powinna zmodyfikować dołączoną do leków ulotkę. Musi ona zawierać wyraźnie przedstawione i wyczerpujące informacje o wyższym ryzyku związanym z powikłaniami.

Prezes Związku Farmaceutów w Quebecu [L’Ordre des Pharmaciens du Québec], Diane Lamarre, ocenia, że informacje na temat szkodliwości leków produkowanych przez Bayer są dosyć świeże i powinny być jak najszybciej przedstawione wszystkim kobietom stosującym pigułki ostatniej generacji.

«Jeśli przyglądamy się danym statystycznym, to rzeczywiście statystyki mogą wydawać się dość niskie. Jednak, kiedy dochodzi do powikłań, są one na tyle groźne, że ten wskaźnik wydaje się być wciąż zbyt wysoki. Musimy być jednak świadomi, że ryzyko powikłań jest obecne w przypadku stosowania wszystkich doustnych środków antykoncepcyjnych. Kobiety muszą znać czynniki wywołujące powikłania, być czujne, obserwować siebie i wszystkie symptomy organizmu, które mogą okazać się oznaką choroby. Teraz, kiedy mamy nowe dane, możemy przypuszczać, że w produkcji leków powinny być wykorzystywane cząsteczki, które dobrze znamy, które niosą mniejsze ryzyko. Natomiast te zawierające cząsteczkę drospirenonu[69] zarezerwować wyłącznie dla kobiet, które źle znoszą pigułki drugiej generacji.»[70]

 

Ryzyko «bardzo niskie», zapewniają ginekolodzy

Komitet ekspertów utworzony przez Narodowy Instytut zdrowia Publicznego w Québecu [L’Institut National de la Santé Publique du Québec] przeanalizował w 2011 roku badania dotyczące doustnych środków antykoncepcyjnych zawierających drospirenon i odkrył bardzo poważne niedociągnięcia metodologiczne Jego członkowie stwierdzili, że «w obecnym stanie rzeczy nie ma podstaw, aby zmieniać praktyki kliniczne w zakresie stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych».[71].

Doktor Francine Léger będąca członkiem Komitetu ds. Antykoncepcji [Comité sur la Contraception] w Związku Ginekologów i Położnych Kanadyjskich [Société des Obstétriciens et Gynécologues du Canada] podkreśla :

«Ryzyko istnieje, ale jest bardzo niskie dla wszystkich pigułek. Alergie na lek antykoncepcyjny zawierający drospirenon nie posiadają podstaw naukowych. Można kontynuować ich przepisywanie. Lekarz wydający receptę na taki lek, koniecznie powinien przeprowadzić z pacjentką rozmowę i zapytać o choroby występujące w rodzinie lub o inne czynniki, mogące stanowić przeciwwskazania.»[72]

 

Typy pigułek

Większość doustnych środków antykoncepcyjnych łączą w swoim składzie syntetyczny estrogen i progestagen, który jest syntetyczną pochodna progesteronu. I to właśnie typ wykorzystanego do produkcji leku, syntetycznego hormonu, definiuje « generację » pigułki[73]. Pigułki z trzeciej generacji zawierają desogestrel[74] lub norgestymat[75]. Te z czwartej generacji mogą zawierać chlormadinon, lub podobnie jak Yaz et Yasmin, drospirenon.

 

Dane statystyczne[76]

270 000 do 300 000[77] Liczba kobiet, którym przepisano Yaz lub Yasmin w Ontario. Bayer twierdzi, ze nie jest w stanie podać danych liczbowych dla całej Kanady.

2 000 000[78] Liczba przepisanych pigułek Yaz i Yasmin w Kanadzie w 2009, liczby potwierdzone przez IMS Kanada.

400[79] Kwota, w milionach dolarów, jaką firma Bayer wypłaciła w Stanach Zjednoczonych w lecie 2012 roku w ramach odszkodowania w procesach dotyczących pigułek Yaz i Yasmin.

303[80] Liczba raportów skierowanych w 2004 roku do Zdrowia Kanady [Santé Canada] sygnalizujących pojawienie się w Kanadzie «groźnych skutków ubocznych» występujących po spożyciu pigułki Yasmin. Dwanaście z nich wpominała o przypadkach śmiertelnych. W przypadku pigułki Yaz, wypuszczonej na rynek w 2008, zostało zgłoszonych 242 przypadków związanych problemami podczas stosowania. Wśród nich znalazło się 8 zgonów.

W artykule « Pigułka antykoncepcyjna bezpośrednio odpowiedzialna za utratę pamięci i nagłe zmiany samopoczucia », jaki ukazał się w dzienniku « Le Journal de Montreal »  również czytamy o problemach ze zdrowiem, jakie mogą pojawić się podczas stosowania pigułki antykoncepcyjnej.

Debata jaka toczyła się wokół pigułek antykoncepcyjnych zawsze była żywa, jednak teraz staje się jeszcze bardziej intensywna. Powodem jest przypuszczenie, że leki stosowane przez większość kobiet są odpowiedzialne za powodowanie nieodwracalnych zmian w mózgu.

Neurolodzy z Uniwersytetu w Kalifornii  i w Los Angeles [Université de Californie et Los Angeles (UCLA)], prowadzący badania nad mózgiem odkryli, że u kobiet stosujących pigułki antykoncepcyjne dochodzi do skurczenia się niektórych części mózgu, między innymi tych, które są odpowiedzialne za emocje i za pamięć. Doktor Nicole Petersen[81] tłumaczy:

«Niektóre kobiety, po zażyciu leku, odczuwają bardzo silne emocje negatywne. Są podstawy aby wierzyć,  że leki antykoncepcyjne są odpowiedzialne za te objawy.»[82]

Dnia 11.06.2013 w artykule « Pigułka antykoncepcyjna odpowiedzialna za 23 zgony w Kanadzie. » Dziennik « Le Huffington Post » zwraca uwagę na poważne problemy związane z zażywaniem pigułek.

Z tekstu wynika, iż co najmniej 23 Kanadyjki zmarły w wyniku powikłań spowodowanych stosowaniem pigułek antykoncepcyjnych[83]. Najczęściej jako skutek uboczny pojawiły się zakrzepy we krwi. Dane te zostały potwierdzone przez Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia. Jak już wielokrotnie, i tym razem lekarze ginekolodzy i położnicy zarzucają spowodowanie tych problemów, pigułkom Yaz i Yasmin.[84]

W tym samym dzienniku możemy przeczytać, że 40 Kanadyjek, które zaszły w niechcianą ciążę w trakcie stosowania pigułek, wniosły zbiorowy pozew do sądu.[85]

60 mieszkanek Ontario, z których 4 poddały się zabiegowi usunięcia ciąży złożyły skargę na laboratorium  Apotex, producenta pigułki.

50 000 pudełek pigułki Alysena zostało zastrzeżonych ponieważ odkryto, że w dwóch rzędach zamiast w jednym, znajdowały się tabletki placebo, zamiast prawdziwych leków(5).

Firma farmaceutyczna nigdy nie podała do publicznej wiadomości tego zakazu, opublikowanego przez Kanadyjską Minister Zdrowia Panią Leonę Aglukkaq[86]. W związku z tym Pani Minister stworzyła zespół, który zajął się rozwikłaniem problemu braku informacji. Niestety z przytoczonego artykułu[87] jak również z informacji na stronie Kanadyjskiego Ministerstwa Zdrowia nie możemy dowiedzieć się o wyniku przeprowadzonego badania.

Kobiety w Kanadzie decydują się na stosowanie pigułek antykoncepcyjnych ponieważ bronią się przed niechcianą ciążą, chcą się pozbyć bolesnych miesiączek czy trądziku. Bardzo często zapominają przy tym o możliwych powikłaniach. Z przytoczonych fragmentów artykułów wynika, że aby gest ten był bezpieczny potrzebne jest współdziałanie zarówno pacjentek, lekarzy, producentów ale i państwa. Aby kobiety czuły się bezpieczne potrzebne są im rzetelne informacje na temat stosowanych przez nie pigułek. Dzięki działaniom prasy i dociekliwości dziennikarzy Kanadyjki dowiadują się o szkodliwości leków hormonalnych z prasy. Rząd Kanadyjski, prowadząc we własnym zakresie badania dotyczące pigułek  również jest zaangażowany w pomoc kobietom w uzyskaniu jak najlepszej metody antykoncepcji.  Mnożąc działania, które sprzyjają szybszemu przekazywaniu wiadomości łatwiej można zapobiec nieszczęśliwym wypadkom prowadzącym do poważnych chorób. Kobiety powinny mieć możliwość podjęcia decyzji o wyborze metody antykoncepcji w łatwy sposób. Niezależnie od tego czy zdecydują się na pigułkę czy na jakiś inny sposób zawsze powinny dobrze się czuć z podjętą decyzją i mieć świadomość, ze są bezpieczne.

 

Bibliografia:

  • „Le Journal du Canada” – „Pigułka antykoncepcyjna powodem 47 wypadków w latach 1998 i 2012” (16.01.2013); [„La pilule aurait causé, entre 1998 et 2012, 47 accidents »]
  • „Journal Metro” – „Wątpliwe korzyści płynące ze stosowania pigułek Yaz i Yasmin” (03.02.2013); [„Les bénéfices de Yaz et Yasmin remis en cause »]
  • „Journal Metro” – „Pigułka antykoncepcyjna Diane-35 pod obserwacją” (04.02.2013); [„La pilule contraceptive Diane-35 sur la sellette »]
  • „La Presse Canadienne” – „Pigułki antykoncepcyjne produkowane przez Laboratorium Bayer na ławie oskarżonych” (03.02.2013); [„Des pilules contraceptives de Bayer au banc des accusés »]
  • „The Huffington Post” – „Oszukana pigułka antykoncepcyjna: 40 ciężarnych Kanadyjek idzie do sądu” (17.05.2013); [„Pilule contraceptive défectueuse: 40 Canadiennes enceintes vont en justice »]
  • „The Huffington Post” – „Pigułka antykoncepcyjna: 23 zgony w Kanadzie spowodowane skrzepami we krwi” (11.06.2013); [„Pilule contraceptive: 23 décès au Canada liés à des caillots sanguins »]
  • „La Presse Canadienne” – „Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia prosi o zastrzeżenie jednej z pigułek antykoncepcyjnych” (27.08.2013); [„Santé Canada demande le rappel d’une pilule contraceptive »]
  • „The Huffington Post” – „Pigułka dzień po (Norlevo) : nieskuteczna dla kobiet ważących więcej niż 80 kilo” (25.11.2013); [„Pilule du lendemain (Norlevo) : inefficace pour les femmes de plus de 80 kilos »]
  • „Le Journal de Montreal” – „Pigułka antykoncepcyjna bezpośrednią przyczyną zaniku pamięci i problemów emocjonalnych”; [„La pilule contraceptive directement liée aux pertes de mémoire et aux sautes d’humeur »]
  • Komunikat Kanadyjskiego Ministerstwa Zdrowia z dnia 11.10.2013 «Rząd Kanady podejmuje się działań w celu zapewnienia bezpieczeństwa Kanadyjkom. Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia zgadza się na wdrożenie zaleceń pochodzących z przeprowadzonych badań i ostrzega przed stosowaniem pigułek Alysena, oraz zapewnia, że poprawi sposób informowania Kanadyjek o grożącym im ryzyku. » ; [« Le gouvernement du Canada prend des mesures pour protéger les Canadiens Santé Canada accepte les recommandations issues d’un examen indépendant du rappel des pilules Alysena et s’engage à améliorer la communication avec les Canadiens »]

 

 

Pigułki w prasie francuskiej.

Branie pigułek jest gestem, który bez zastanowienia się nad jego skutkami, wykonują codziennie miliony francuskich kobiet, czasami od wielu lat. Wiele jest powodów dla których Francuski wybrały aż w 70ciu procentach ten rodzaj antykoncepcji[88]. Pigułka wydaje się być środkiem antykoncepcyjnym prostym w stosowaniu. Pigułka kojarzy się z wolnością, nie przeszkadza podczas współżycia, leczy trądzik i reguluje okres, który w dodatku jest bezbolesny. Kobiety mają możliwość swobodnego dysponowania swoim ciałem i wybierania momentu, w którym chcą zajść w ciążę. Francuska Minister Zdrowia i Opieki Społecznej, Pani Marisol Touraine, w swoim oficjalnym komunikacie z 13.05.2014 roku, który ukazał się na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej zwraca uwagę na fakt, że kobiety mają prawo do swobodnego wyboru metody antykoncepcji:

„Marisol Touraine[89] pragnie przypomnieć, iż antykoncepcja jest jednym z głównych tematów dotyczących zdrowia publicznego, ale również, a nawet przede wszystkim, jest pomocą, która pozwala milionom kobiet dowolnie rozporządzać ich ciałem.”[90]

Pani Minister podkreśla, że jest to osobista decyzja wszystkich kobiet, czy chcą kontrolować swoje życie i zapobiegać zajściu w niechcianą ciążę. Takie argumenty niejednokrotnie przemawiają na korzyść pigułki. Państwo francuskie, w osobie Minister Zdrowia i Opieki Społecznej, Pani Marisol Touraine, w pewnym stopniu również broni tego środka antykoncepcji. W oficjalnych komunikatach Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej pozostawia ona kobietom podjęcie decyzji, o tym w jaki sposób chcą się zabezpieczać.

„Zaufanie kobiet w skutecznośc i bezpieczeństwo dostępnych metod antykoncepcji jest sprawą zasadniczą dla państwa. Marisol Touraine podkreśla, że pigułka jest przede wszystkim jednym ze środków, które umożliwiają milionom kobiet dowolnie decydować o wyborze  metody antykoncepcji”[91].

Jednakże stosowanie pigułek ma także swoje ciemne strony, o których we Francji mówi się  coraz głośniej. Mimo poparcia dla hormonalnych środków antykoncepcyjnych Minister Zdrowia i Opieki Społecznej Francji, również w specjalnym komunikacie[92] wycofała zezwolenie na refundację pigułek trzeciej generacji[93], ze względu na podwyższone ryzyko chorób krążenia, udaru lub zawału serca. Co prawda nie zdarzają się one często, ale ich konsekwencje są dramatyczne.

W dyskusję na temat argumentów przemawiających za i przeciw stosowaniu pigułek zaangażowane są we Francji instytucje państwowe, biura planowania rodziny, fundacje, lekarze, położne i pielęgniarki, Francuskie Ministerstwo Zdrowia, laboratoria je produkujące i same kobiety.

Dyskusja jaka toczy się w prasie francuskiej dotyczy przede wszystkim zagrożeń związanych z powikłaniami po przyjęciu pigułek. Głównie rozpisuje się o tym prasa codzienna, prasa kobieca „Elle”, „Marie Claire” czy „Madame Figaro” nie wydają się być w równym stopniu zaangażowane w tematykę bezpieczeństwa kobiet łykających pigułki. Polemika została zapoczątkowana w grudniu 2012 roku, po pierwszym wniesieniu do prokuratora oskarżenia dotyczącego ich szkodliwego działania. Jak pisze dziennik „La Liberation” z 02.01.2013 Marion Larat[94], która w wyniku stosowania pigułki antykoncepcyjnej doznała udaru mózgu i do dziś jest sparaliżowana, postanowiła walczyć o swoje prawa.  Wniosła ona skargę do prokuratora Bobigny (Seine-Saint-Denis[95]) za „nieumyślne targnięcie się na nienaruszalność jednostki ludzkiej” przeciwko Dyrektorowi Generalnemu Laboratorium Bayer Zdrowie. Skarga ta została skierowana również przeciwko Dyrektorowi Generalnemu Narodowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Leków [Agence Nationale de Sécurité du Médicament (ANSM)], która to nie zażądała wycofania leku ze sprzedaży « jako dobrowolne i ewidentne pogwałcenie zasady ostrożności”[96].

Mimo pozornego zaangażowania lekarzy i państwa francuskiego w wyjaśnienie kwestii szkodliwości leków, wciąż jednak brakuje jasnych informacji dotyczących trwałych powikłań oraz chorób, jakie mogą pojawić się w wyniku ich stosowania. Nie ma też żadnych wyjaśnień lub ostrzeżeń na opakowaniach, ani na ulotkach dołączonych do leków[97]. Z wypowiedzi pacjentek wynika, że lekarzom wydającym recepty na doustne środki hormonalne nie zależy na odpowiednim poinformowaniu pacjentek i zaproponowaniu innych sposobów antykoncepcji[98]. Nie zawsze, przed wydaniem recepty, przeprowadzają oni z pacjentką rozmowę na temat przeciwwskazań do przyjmowania pigułek. Kobiety nie są ich świadome, a czynników tych jest bardzo dużo. Należą do nich palenie papierosów, przyjmowanie innych leków, choroby takie jak cukrzyca czy nadciśnienie, występujące zarówno u pacjentek, jak i w ich rodzinie. A przecież rola lekarza polega również na tym, aby przed wydaniem recepty skierował on kobietę na odpowiednie badania, w celu sprawdzenia jakiego typu pigułki może ona łykać. Bardzo często badania te nie mają miejsca, a lekarze przepisują tzw. mikropigułki.[99]

«Przepisanie pigułki nie jest aktem banalnym. Przeprowadzony przez lekarza wywiad podczas pierwszej konsultacji ma kluczowe znaczenie gdyż daje możliwość wykrycia ewentualnych zagrożeń przyszłych powikłań » podkreśla Dr Brigitte Letombe, ginekolog z Lille. «Pigułka powstała w celu zapobiegania zajściu w niepożądaną ciążę, a nie w celu wyleczenia z trądziku lub przeciwko bólom menstruacyjnym u nastolatek, co zdarza się nagminnie»[100], twierdzi Dr Geneviève Plu-Bureau, również ginekolog.

Prasa francuska stara się przybliżyć kobietom tematykę zagrożeń na jakie są one narażone. Wśród gazet zajmujących się problemami antykoncepcji znalazły się główne francuskie dzienniki takie jak „Le Monde”, „Le Figaro” czy „La Liberation”.

Rząd francuski, mimo, iż zaangażowany w sprawę rozpowszechniania informacji o hormonalnych środkach antykoncepcyjnych prezentuje sprawę z różnych punktów widzenia, starając się wziąć pod uwagę dobro kobiet, producentów leków ale również całego społeczeństwa francuskiego. Dzięki ich działaniom spojrzenie Francuzek na pigułkę zaczyna się zmieniać.

 

Które pigułki są zagrożeniem?

Tym, co dodatkowo wprowadza kobiety w błąd to podział pigułek na generacje pierwszą, drugą, trzecią i czwartą.

Nazewnictwo pigułek, «trzeciej lub czwartej generacji», może spowodować, że myślimy o nich jako o lekach najnowszych, i najbardziej aktualnych. Duży błąd.

Laboratoria rozpoczęły sprzedaż pigułek « trzeciej generacji » (Desobel, Edenelle, Mercilon…) w latach 80tych. Praktycznie zaraz po nich weszły do sprzedaży pigułki « czwartej generacji » (Jasmine, Bélanette…). Zalegalizowano je w roku 1967. Stały się one  najpopularniejszym środkiem antykoncepcyjnym we Francji. Są połykane przez połowę populacji kobiet w tym kraju w wieku  15- 49 lat.[101]

Natomiast pigułki z pierwszej i drugiej generacji ukazały na rynku w latach 70tych. Pigułek z pierwszej generacji nie ma już praktycznie w sprzedaży (jedynie marka Triella pozostaje na rynku), te z drugiej generacji (Minidril, Ludeal…) są stosowane przez 2,1 millionów Francuzek.[102]

Pigułki zaczynają łykać bardzo młode Francuski. Najczęściej zgłaszają się do lekarza z prośbą o pomoc w leczeniu trądziku, i wychodzą z gabinetu z receptą na pigułkę. Okazuje się jednak, że nie jest to najskuteczniejszy lek na problemy z pryszczami. Wypowiada się o tym w dzienniku « La Liberation » , w artykule z dnia 02.01.2013 pod tytułem « Pigułka – dozowane zagrożenie » doktor Danielle Hassoun, ginekolog z Paryża:

«Badania dotyczą natury wykorzystanego progetsagenu. Modyfikując molekułę, laboratoria miały nadzieję na poprawę niepożądanych skutków ubocznych stosowania pigułek takich jak np. trądzik. Jednak w praktyce, wykonane od tamtego czasu badania nie pokazują zdecydowanej poprawy w jego leczeniu.[103]»

 

Czy kobiety przyjmujące pigułki antykoncepcyjne wiedzą jakie grozi im ryzyko?

Bardzo często kobiety nie wiedzą, że przyjmowanie pigułek podnosi ryzyko wystąpienia udaru mózgu, zakrzepicy czy zatorów żylnych. We Francji Narodowa Agencja ds. Bezpieczeństwa Leków [Agence Nationale de Sécurité du Médicament (ANSM)], wydała w tej sprawie opinię:

«Jeśli chodzi o prawdopodobieństwo wystąpienia udaru to stosowanie doustnych pigułek antykoncepcyjnych trzeciej generacji nie jest bardziej ryzykowne od przyjmowania pigułek drugiej generacji».

W 2002 roku, w opinii Narodowego Urzędu Zdrowia [Haute Autorité de Santé (HAS)] jest wspomniane, że podczas przyjmowania pigułek istnieje podwyższone ryzyko zachorowań na żylną chorobę zakrzepowo-zatorową. W 2011 roku, Europejska Agencja ds. Leków [Agence Européenne du Médicament (EMA)] wskazywała na podwójnie wyższe ryzyko wystąpienia powikłań u kobiet stosujących pigułki trzeciej generacji, niż u kobiet, które stosują tabletki drugiej generacji :

«jest to stosunek 4 przypadków na  10 000  do 2 na 10 000»[104],

 

Co na to instytucje zajmujące się ochroną zdrowia?

W 2007 r., Narodowy Urząd Zdrowia [Haute Autorité de Santé (HAS)] w oficjalnie wystosowanym liście wydał lekarzom polecenie, aby przepisywali pigułki drugiej generacji pacjentkom przyjmującym doustny rodzaj antykoncepcji po raz pierwszy. Pigułki trzeciej i czwartej generacji powinny być przepisywane tylko w przypadkach, kiedy kobiety nie tolerują pigułek drugiej generacji. Jako objawy nietolerancji wspomniano trądzik oraz przyrost wagi.

Polecenie to nie spotkało się z przychylnością lekarzy. Co więcej, sprzedaż pigułek czwartej generacji gwałtownie wzrosła, z  9,6%  w 2007 roku do 16,5% w roku 2010[105], wzbogacając tym samym produkujące je  laboratoria.

We wrześniu 2012 roku minister zdrowia Pani Marisol Touraine ogłosiła w specjalnym komunikacie, że od września 2013 roku zakończy się refundacja pigułek trzeciej generacji.

„Popierając decyzję Narodowego Urzędu Zdrowia [Haute Autorité de Santé (HAS)], Marisol Touraine, dnia 30.09.2013 roku, kończy refundację pigułek trzeciej i czwartej generacji.
Komisja weryfikacyjna pracujaca przy Narodowym Urzędzie Zdrowia wydała niepochlebna opinię na temat stosowanych praktyk w zakresie udostępniania pigułek trzeciej generacji. Uznała je za niewystarczająco bezpieczne.(…)

Komisja przebadała ryzyko związane z komplikacjami dotyczącymi chorób zakrzepowych żył, i potwierdziła podwójnie wyższe ryzyko wystąpienia niż w przypadku pigułek drugiej generacji. Ryzyko to pozostaje jednak niewielkie, wahające się w granicach 3 do 4 przypadków na 10 000 użytkowniczek.[106]

Decyzja ta wywołała ogromną dyskusję, powodując tym samym zmianę daty i przyspieszając wejście w życie zakazu refundacji na 31.03.2013 roku.

„Marisol Touraine ogłasza koniec refundacji pigułek trzeciej generacji począwszy od 31 marca 2013 i zwraca się do wszystkich z prośbą o zaprzestanie ich zalecania jako pierwszego środka antykoncepcyjnego. W związku z powyższym Narodowa Agencja ds. Bezpieczeństwa Leków w porozumieniu z Narodowym Urzędem Zdrowia [Haute Autorité de Santé (HAS)] wydała rozporządzenie zawierające wszystkie niezbędne informacje o właściwym postępowaniu.  Okres przejściowy, w którym kobiety stosujące te pigułki, w porozumieniu z lekarzami, zastąpią ją inna formą antykoncepcji został zredukowany do 6 miesięcy. Minister Zdrowia wymaga również aby pigułka drugiej generacji, poza szczególnymi przypadkami, stała się lekiem uprzywilejowanym. Pigułki trzeciej i czwartej generacji powinny zejść na dalszy plan. »[107]

Dla Pani Véronique Séhier, z Narodowego Biura Planowania Rodziny świadczy to o bardzo niepokojącej sytuacji:

«Należy przypuszczać, że sprawa przedstawia się dwojako. Albo pigułki trzeciej generacji są niebezpieczne i należy je wycofać ze sprzedaży, albo są zupełnie nieszkodliwe i nie ma podstaw aby je refundować [108]

Jako ostatnia zareagowała Narodowa Agencja ds. Bezpieczeństwa Leków [Agence Nationale de Sécurité du Médicament (ANSM)], i ogłosiła swoje stanowisko dopiero 01.10.2012 roku  Wypowiedziała się pani dyrektor tejże Agencji, Dominique Maraninchi, poruszona krytyką zrobioną przez deputowanego Pana Gérarda Bapt. Jej bardzo luźna wypowiedź dotyczyła ograniczenia uprawnień do przepisywania pigułek trzeciej i czwartej generacji[109]. Okazuje się, że od tamtej pory uprawnienia mieli mieć wyłącznie lekarze ginekolodzy, gdyż wcześniej mogli to robić lekarze interniści, położne, farmaceuci oraz pielęgniarki uprawnione do przedłużania recept.

Taka postawa spotkała się z negatywnym komentarzem ze strony Véronique Séhier, która alarmuje o niebezpieczeństwie :

«Ograniczenie ilości osób uprawnionych do wydawania recept nie jest odpowiednim rozwiązaniem. Ważną kwestią jest solidne przeszkolenie wszystkich lekarzy wydających pigułki antykoncepcyjne aby byli niezależni od wpływów laboratoriów farmaceutycznych »

Mimo, iż panuje przekonanie, że choroby związane z zażywaniem pigułek antykoncepcyjnych są niezbyt częste, coraz większa ilość artykułów w prasie na temat szkodliwości tych leków pokazuje, że prawda jest inna. Skargi przeciwko producentom rozpowszechnionych pigułek trzeciej i czwartej generacji mnożą się z dnia na dzień .

Gdy 14 grudnia 2012 roku, Marion Larat, 25 lat, składała skargę przeciwko laboratorium farmaceutycznemu Bayer, które sprzedaje pigułkę Meliane, był to pierwszy tego typu przypadek we Francji. Jak donosi francuski dziennik „Le Monde” zarzuca ona, że pigułka jest przyczyną udaru mózgu, jaki miała ta młoda kobieta w 2006.[110]

W swoich zeznaniach wypowiada się ona bardzo nieprzychylnie o Laboratorium, ale również o polityce zdrowotnej prowadzonej we Francji, a dotyczącej pigułek antykoncepcyjnych :

«Z całych sił nienawidzę laboratorium Bayer, z całych sił nienawidzę państwa. Nade wszystko jednak, pragnę ostrzec inne dziewczyny».

Po tym wyznaniu wpłynęło do sądu trzydzieści nowych skarg od kobiet, które uznają się za ofiary powikłań spowodowanych przyjęciem pigułek antykoncepcyjnych trzeciej i czwartej generacji.

W tym samym dzienniku, Mecenas Jean-Christophe Coubris, którego kancelaria zajmuje się obroną Pani Marion Larat oraz 2500 ofiar innej pigułki antykoncepcynej Mediator, uważa za niezbędne „uwrażliwienie społeczeństwa na  zagrożenia związane ze stosowniem pigułki.»

 Na łamach czasopisma zadaje on pytanie:

« Dlaczego pigułki trzeciej i czwartej generacji, które są bardziej kosztowne, bardziej niebezpieczne i nie bardziej skuteczne od ich poprzedniczek nadal znajdują się w sprzedaży ? »

Marion Larat brała pigułkę Meliane od czterech miesięcy, kiedy dostała udaru. W wyniku tego zapadła w śpiączkę, co spowodowało u niej poważne uszczerbki na zdrowiu.

W czerwcu 2012 roku w Bordeaux Regionalna Komisja ds. Pojednania i Wypłaty Odszkodowań za Wypadki Medyczne [La Commission Régionale de Conciliation et d’Indemnisation des Accidents Médicaux de Bordeaux] uznała, że pigułki hormonalne są jedną z głównych przyczyn wystąpienia udaru mózgu.[111]

Ryzyko powikłań związanych z pigułką z wiekiem, zwłaszcza po 35 roku życia, jest coraz większe. Zwiększa[112] się ono u kobiet palących papierosy, otyłych, z nadciśnieniem, podwyższonym cholesterolem lub chorych na cukrzycę. Ostre migreny z towarzyszącymi im nudnościami lub nadwrażliwością na światło powinny być zgłaszane do lekarza prowadzącego. Przed pójściem do lekarza kobiety powinny dowiedzieć się o chorobach występujących w rodzinie. Muszą zostać dobrze poinformowane o objawach zapalenia żył (bóle nóg, opuchlizna, stany zapalne) i zatorowości płucnej (podejrzana zadyszka, silne bóle w klatce piersiowej, zmęczenie).

Rak piersi a pigułka antykoncepcyjna

W 2005 roku, Międzynarodowe Centrum Badań nad Rakiem [Centre International de Recherche Sur le Cancer] sklasyfikowało pigułkę jako podnoszącą ryzyko zapadnięcia na raka piersi, raka szyjki macicy czy wątroby. W 2010 roku, badania przeprowadzone przez British Medical Journal dowodzą, że stosowanie pigułki obniża ryzyko zachorowań na raka macicy, jelit czy jajników podczas 8 pierwszych lat zażywania leku. Po tym okresie działanie ochronne pigułek jest mniejsze.

Dziennik « Le Point » z dnia 30.01.2013 roku pisze o szkodliwości jednej z bardziej popularnych pigułek Diane 35, w następujący sposób:

« Więcej przypadków zachorowań w porównaniu z innymi pigułkami, mniejsze działanie antykoncepcyjne, nieskuteczne leczenie trądziku i hormon, o którym mało wiemy. Koktajl wybuchowy… »[113]

Narodowa Agencja do spraw Bezpieczeństwa Leków [Agence Nationale de Sécurité du Médicament (ANSM)], ogłosiła zawieszenie sprzedaży Diane 35 i jej pochodnych generycznych od kwietnia 2013 roku. Jest to lek, który był obecny na rynku ponad 30 lat, w ciągu których zgromadzonych zostało wiele dowodów świadczących o jego szkodliwym działaniu. Przez wiele lat milczano o tym, że przy stosowaniu Diane 35 występuje podwyższone ryzyko wystąpienia zapalenia żył i zatorowości płucnej: siedem razy wyższe niż u kobiet nie zażywających leku, i trzy do czterech razy niż u kobiet stosujących inne pigułki.

Czynnikiem zagrożenia przy stosowaniu Diane 35 jest również fakt, że ryzyko to było lekceważone zarówno przez lekarzy jak i przez pacjentki. Historia Marjorie jest bardzo typowa. Jako młoda kobieta, szczupła, prowadząca zdrowy tryb życia i nie paląca papierosów brała pigułkę od 16go roku życia. Ginekolog jej matki przepisał jej Diane 35 jako pierwszy środek antykoncepcyjny, tłumacząc że:

„Jest to pigułka, którą bardzo lubią mode dziewczyny, ponieważ leczy trądzik „[114].

Podejście lekarza jest powierzchowne, tym bardziej, że ta młoda kobieta trądziku nie miała. Jednak sześć lat później, w czerwcu 2006 r., obudziła się ona z bardzo silnym bólem głowy, któremu towarzyszyły brak ostrości widzenia, wymioty a następnie paraliż lewej ręki. Prześwietlenie wykazało udar. Raport wystawiony przez szpital, do którego udała się Marjorie jednoznacznie wskazał Diane 35[115] jako czynnik, który wywołał chorobę. Przez następne siedem lat kobieta próbowała wyjaśnić tę sprawę. Jej starania okazały się daremne a lekarze, którym opowiadała o swoim przypadku wyśmiewali ją. Jako potwierdzenie podawali ogólnie panujące przekonanie, że gdyby pigułka była szkodliwa to wszyscy by o tym wiedzieli. Po dziś dzień pacjentka jest wściekła i zarzuca, że najważniejszy jest biznes i marketing a nie dobro ludzi. Dodatkowo, okazało się, że pigułka nie wyleczyła trądziku. Po jej odstawieniu Marjorie dolegliwości z cerą się nasiliły i musiała się borykać z nimi przez kolejne 18 miesięcy. Marjorie nie jest przypadkiem odizolowanym. Obecnie jest ona w kontakcie z 200oma innymi poszkodowanymi kobietami, będącymi ofiarami wypadków po spożyciu Diane 35 i jej pochodnych generycznych.

Fundacja wspierająca kobiety z zatorowością płucną zebrała ponad 500 zeznań związanych z wypadkami powikłań po stosowaniu pigułek, wśród których Diane 35 znajduje się na bardzo dobrym miejscu. Bardzo często są nimi młode dziewczyny, które rozpoczęły przyjmowanie leków przed kilkoma miesiącami, lub matki, które brały pigułki wiele lat, z przerwami na ciążę. Badania wykazały, że leki hormonalne są najgroźniejsze w pierwszym roku ich stosowania lub w momencie powrotu po dłuższej przerwie. Przykładem jest Blandine[116], która odczuła podejrzaną zadyszkę po zaledwie dwóch miesiącach przyjmowania pigułki, następnie duszności, zawroty głowy, palpitacje, wymioty a następnie utratę przytomności. Reanimowano ją trzy dni po tym jak straciła przytomność w wyniku zapadnięcia na zatorowość płucną. Lekarz rodzinny i lekarz prowadzący w szpitalu nie zgodzili się na sporządzenie deklaracji na temat nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapeutycznym.

Inną kobietę Laetitię[117], reanimowano 8 dni na OIOMie. W szpitalu znalazła się w identycznych okolicznościach.  Brała Diane 35 przez 12 lat, z przerwami na ciąże. Nie paliła. Życie zawdzięcza refleksowi swojego męża, który jest pielęgniarzem.

Poza takim ryzykiem pacjentki łykające Diane 35 skarżą się na podwyższony poziom cholesterolu, problemy z krążeniem, wzrost wagi, nieuzasadnione lęki, a jako zwięczenie wszystkiego podają zerowy poziom libido! Przyczyną spadku jest wykorzystanie octanu cyproteronu, który jest w składzie Diane 35. W dużych dawkach podawany jest on przestępcom seksualnym.

Na koniec, dużym ryzykiem związanym ze stosowaniem  Diane 35 jest zajście w niechcianą ciążę. Lek ten uznany jest za najodpowiedniejszy jeśli chodzi o leczenie trądziku. Nie istnieją badania potwierdzające jego działanie antykoncepcyjne. Jednak tysiącom kobietom został on przepisany jako środek antykoncepcyjny. Wiele z nich, w trakcie przyjmowania Diane 35, zaszło w niechcianą ciążę[118]!

Rząd francuski uznał Diane 35 za na tyle niebezpieczną aby zawiesić jej sprzedaż. Minister Zdrowia i Opieki Społecznej Marisol Touraine przygotowała w 2013 r. oficjalny komunikat:

Marisol Touraine, Minister Zdrowia i Opieki Społecznej poparła decyzję Narodowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Leków dotyczącą produktu Diane 35. Decyzja o wycofaniu Diane 35 ze sprzedaży była podjęta w celu zapewnienia bezpieczeństwa kobiet. Właściwe jest przypomnienie, że lek ten nie został dopuszczony do sprzedaży na rynku francuskim jako lek antykoncepcyjny, tylko jako środek do leczenia trądziku. Ogólnie wiadomo, że w sprzedaży dostępne są inne tego typu środki, które są dla kobiet alternatywą terapeutyczną. Dlatego też, kobiety stosujące Diane 35, lub jeden z jej generycznych odpowiedników nie powinny gwałtownie przerywać leczenia. Powinny skonsultować się z lekarzem, który zadecyduje o ewentualnej zmianie metody antykoncepcji w celu znalezienia najodpowiedniejszej. Chodzi zarówno o leczenie trądziku, jak i o rodzaj antykoncepcji.[119]

O przypadkach groźniejszych niż udar mózgu czy zakrzepica żył – śmiertelnych, pisze 11.01.2013 w swoim artykule „Pigułka antykoncepcyjna: ile odnotowano przypadków śmiertelnych we Francji?” dziennik L’EXPRESSE.

W ciągu 27 lat odnotowano 13 przypadków śmiertelnych związanych ze stosowaniem pigułek antykoncepcyjnych. To jeszcze zbyt dużo, mimo iż stanowi to « tylko » jeden przypadek na 2,5 milliona kobiet. Podczas konferencji prasowej Narodowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Leków [Agence Nationale de Sécurité du Médicament (ANSM)], zwrócono również uwagę na fakt iż „w 92% przypadków, istniał dodatkowy czynnik zwiększający ryzyko (historia rodziny, palenie papierosów…)”.

Podział przypadków śmiertelnych z uwagi na generację pigułki jest następujący[120]:

– Pigułka pierwszej generacji: 1 zgon

– Pigułka drugiej generacji: 6 zgonów

– Pigułka trzeciej generacji: 4 zgony

– Pigułka czwartej generacji: 2 zgony

Statystyki dotyczące chorób pokazują, że ryzyko wystąpienia zakrzepicy wynosi 2 na 10 000 użytkowniczek rocznie w przypadku stosowania pigułek drugiej generacji, i 4 przypadki w momencie stosowania pigułek trzeciej generacji.[121]

Do tego należy dodać 567[122] potwierdzonych w ciągu tych 27 lat, przypadków wystąpienia efektów ubocznych takich jak zapalenie żył czy zatorowość płuc. Danych tych nie należy bagatelizować.

W dzienniku « L’Expresse” z dnia 15.05.2014 roku w artykule « Dlaczego mówię nie  pigułce » zostały opublikowane wypowiedzi kobiet, na temat powodów dla których zrezygnowały ze stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych[123]. Wszystkie informacje opublikowane w prasie codziennej, która dociera do kobiet w całej Francji, uświadomiły Francuzkom, że łykanie pigułek nie jest pozbawione ryzyka. Opisane w gazetach wypadki chorób i powikłań spowodowały, że zaczęły zmieniać swój stosunek do antykoncepcji i zaczynają stosować inne metody.

Badania przeprowadzone w 2014 roku przez Narodowy Instytut Badań Demograficznych [L’Institut National d’Etudes Demographiques (INED)] wskazują na spadek spożycia pigułek z 50 do 41% [124]między 2010 i 2013 rokiem.

Dziś mniej niż jedna na dwie kobiety wybiera pigułkę jako środek antykoncepcyjny. Po okresie świetności jaki przypadł pigułce w latach 70 czyli w okresie rewolucji seksualnej, następuje odwrót od tych leków. Powodem są niepożądane efekty uboczne takie jak tycie, spadek libido, nie pomijając innych poważniejszych dla zdrowia czynników. Cztery kobiety zdecydowały się podzielić swoimi doświadczeniami na łamach pisma « L’Expresse ».

Stéphanie, 40 lat, 2 dzieci, w związku[125]

„Przestałam brać pigułkę w wieku 24 lat, po sześcioletnim okresie codziennego łykania.  Miałam wrażenie, że jestem ciągle spuchnięta, przytyłam i w dodatku pojawiło się u mnie nadciśnienie… Moja ginekolog, u której się leczyłam, stwierdziła jednak, że moje uczucie ciągłego nabrzmienia jest tylko psychologiczne! Ostatecznie pewien kardiolog do którego poszłam w zupełnie innej sprawie dał mi do zrozumienia, że powinnam skończyć z pigułką jeśli palę papierosy. Wybrałam opcję żelu plemnikobójczego i zaczęłam stosować prezerwatywę. Takie podwójne zabezpieczenie odpowiadało zarówno mnie jak i mojemu mężowi prawie 8 lat.  Po pierwszym porodzie zdecydowałam się na wkładkę domaciczną. »

Pauline, 27 lat, bezdzietna, w związku[126]

«Kiedy łykałam pigułkę po raz pierwszy, nie miałam jakichś szczególnych problemów, ale koleżanki opowiadały mi o tym, jak poprawiło im się libido, gdy przestały ją łykać. Zdecydowałam się przestać łykać i ja, i zacząć stosować prezerwatywę. Jednak okazało się, że moje libido wcale się nie poprawiło, a w dodatku mój partner narzekał na prezerwatywę. Zdecydowaliśmy się na stosunek przerywany, który nas do końca nie satysfakcjonował. Podczas 6 miesięcy bez pigułki czułam się niekomfortowo, nie wiedziałam kiedy dostanę okres i nie miałam możliwości jego kontrolowania…. Ostatecznie półtora miesiąca temu zdecydowałam się ponownie na pigułkę. Rezultat: mam wrażenie, że moje libido spadło jeszcze bardziej i w dodatku wypadają mi włosy. Nie wiem czy jest to wynik działania pigułki, a brak jasnych informacji sprawia, że czuję się zagubiona. »

Sarah, 32 lata, w ciąży po raz pierwszy, w związku[127]

„Brałam pigułkę całe 10 lat, ale w sposób bardzo luźny. W wieku 27 lat, raz zapomniałam ją połknąć i zaszłam w ciążę. Niestety usunęłam ją. Doświadczenie to było dla mnie bardzo traumatyczne i postanowiłam, że muszę znaleźć inny sposób aby się zabezpieczać. Nie chciałam już więcej łykać pigułki. Od mojego ginekologa dowiedziałam się o implantach. Zdecydowałam się na niego. W ciągu 6 lat miałam ich 3.  Nie miałam z nimi żadnych problemów w stylu trądzik, rosnąca broda, czy inne tego typu historie. Tylko pod koniec stosowania miałam nieregularne okresy – w zasadzie co 15 dni. Akurat z moim mężem podjęliśmy decyzję o powiększeniu rodziny, więc wyjęłam implant. Po kilku miesiącach od usunięcia implantów, zaszłam bez problemu w ciążę. »
Elsa, 32 lata, jedno dziecko, w związku[128]

„Przetestowałam prawie wszystkie metody antykoncepcyjne : pigułka w wieku 12 lat, ponieważ leczyłam trądzik, ale brałam ją bardzo nieregularnie. Następnie był plaster, który się ciągle odklejał. Później obrączka na pochwę, która wypadała w toalecie i wkładka domaciczna, którą zgubiłam po trzech miesiącach stosowania. W końcu prezerwatywy… Po usunięciu ciąży, w którą zaszłam w wyniku pękniętej prezerwatywy, w wieku 29 lat zdecydowałam się na regularne i skrupulatne łykanie pigułki. Trwało to półtora roku. Moje libido strasznie się obniżyło, a moje samopoczucie było fatalne. Przestałam brać pigułkę i moje libido się poprawiło a z nim moja psychika. Dziś z moim partnerem uprawiamy stosunek przerywany. Wiem, że jest to bardzo ryzykowne, ale tylko w ten sposób ja czuję się dobrze fizycznie i psychicznie, wiedząc że w moim ciele nie ma żadnych innych hormonów poza moimi własnymi”.

Francuzki są coraz bardziej świadome ryzyka powikłań spowodowanych łykaniem pigułki antykoncepcyjnej. Decydując się na stosowanie środków antykoncepcyjnych robią to coraz rozważniej. Ich wybór coraz częściej pada na inne sposoby zapobiegania ciąży niż stosowanie pigułki, która nie spełnia oczekiwań jakie mają w stosunku do niej współczesne kobiety. Prasa francuska, komunikaty Ministerstwa Zdrowia, lekarze oraz  biura planowania rodzinny działają w taki sposób aby Francuzki posiadały odpowiednie informacje na temat argumentów przemawiających za i przeciw pigułce. Dzięki temu kobiety we Francji podejmując decyzję o przesunięciu momentu zajścia w ciążę na późniejszy termin mogą czuć się bezpiecznie.

 

Bibliografia:

Na potrzeby sporządzenia powyższego raportu zostały wykorzystane artykuły z francuskiej prasy codziennej: „Le Monde”, „Le Figaro”, „La Liberation”, „L’Expresse”. „Le Point”

  • « Le Figaro » – « Antykoncepcje: stosowanie pigułki nie jest pozbawione ryzyka » (05.10.2012); [„Antykoncepcja: prendre la pilule n’est pas sans risques »]
  • «Le Monde » – «Ostrzeżenie przez pigułkami antykoncepcyjnymi trzeciej i czwartej generacji» (14.12.2012); [„Alerte sur la pilule de 3e et 4e génération »]
  • «La Liberation» – «Pigułka – dozowane zagrożenie” (02.01.2013); [„La pilule, risque dosé et danger de diabolisation » ]
  • « L’Expresse » – «Pigułka antykoncepcyjna: ile śmiertelnych powikłań miało miejsce we Francji» (11.01.2013); [„Pilule contraceptive: combien de morts en France? »]
  • « Le Monde » – « O czym należy wiedzieć gdy stosuje się pigułkę trzeciej lub czwartej generacji?» (17.01.2013) ; [« Que faut-il faire lorsqu’on prend une pilule de 3e ou 4e génération ? »]
  • « Le Point » – «Touraine chce ograniczyć sprzedaż pigułek antykoncepcyjnych trzeciej i czwartej generacji (11.01.2013); [„Touraine veut limiter l’utilisation des pilules de 3e et 4e générations »]
  • « Le Point » – «Dlaczego Diane 35 jest niebezpieczna ?» (30.01.2013) ; [«Pourquoi Diane 35 est dangereuse »]
  • « L’Expresse » – « Pigułki antykoncepcyjne: wypowiedzi kobiet» (23.02.2013); [„Pilule : ce qu’en disent les femmes »]
  • « L’Expresse » – « „Dlaczego nie chcę już stosować pigułki ?” » (15.05.2014) ; [« Pourquoi j’ai dit non à la pilule”]

 

Fragmenty komunikatów Francuskiego Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej pochodzą z następujących publikacji :

  • „Koniec refundacji pigułek trzeciej generacji począwszy od 30 września 2013” Komunikat z dnia 20.09.2012; [„Fin du remboursement des pilules de 3e génération à compter du 30 septembre 2013 »]
  • „Pigułki trzeciej generacji” – Komunikat z dnia 03.01.2013 [„Pilules de 3ème génération »]
  • „Zawieszenie Diane 35 : Marisol Touraine podejmuje decyzję w oparciu o dane z Narodowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Leków” – Komunikat z dnia 30.01.2013 [„Suspension de Diane 35 : Marisol Touraine prend acte de la décision de l’ANSM »]
  • „Pigułki trzeciej i czwartej generacji: rok później, pozytywna reakcja na apel ministra zdrowia i służb sanitarnych” – Komunikat z dnia 05.02.2014; [„Pilules de 3ème et 4ème générations : un an après, le message des autorités sanitaires a été entendu »]

„Pigułki trzeciej i czwartej generacji: Badania « Fecond 2013 » (INED-INSERM) potwierdzają różnorodność metod antykoncepcji” – Komunikat z dnia 13.05.2014; [„Pilules de 3ème et 4ème génération : L’étude « Fecond 2013 » (INED-INSERM) confirme la diversification des modes de contraception »]

Wszystkie powyższe komunikaty ukazały się na oficjalnej stronie internetowej francuskiego Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej

 

[1] w tym m.in. jako pierwsze medium elektroniczne w historii USA Nagrodę Pulitzera w roku 2012. Zob. Matthew Flamm, „Digital media takes home Pulitzer”, Crains New York Business, 04/07/2012, pobrano: 16-05-2015, link: http://www.crainsnewyork.com/article/20120416/MEDIA_ENTERTAINMENT/120419908

[2] Nicole Petersen et al., „Oral contraceptive pill use is associated with localized decreases in cortical thicknesses”, 2/04/2015, pobrano: http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/hbm.22797/abstract?campaign=wolearlyview

[3] Carolyn Gregoire „Birth Control May Alter the Structure of a Woman’s Brain”, huffingtonpost.com, 09/04/2015, pobrano: 15-05-2015, link: http://www.huffingtonpost.com/2015/04/09/birth-control-brain_n_7032578.html

[4] Z uwagi m.in. na zastrzeżenia co do reprezentatywności próby i tego, że badania nie były powtarzane.

[5] Jamie Hergenrader, „The Dangerous Side of Birth Control”, 31/07/2013, pobrano: 14.05.2015, link: http://www.huffingtonpost.com/jamie-hergenrader/the-dangerous-side-of-birth-control_b_3667093.html

[6] US Food and Drug Administration, “FDA Drug Safety Communication: Updated information about the FDA-funded study on risk of blood clots in woman taking birth control pills containing drospirenone”, pobrano: 17-05-2015, link: http://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/ucm277346.htm

[7] Charlotte Hilton Andersen, „The Most Common Birth Control Side Effects”, 25/09/2013, link: http://www.shape.com/lifestyle/mind-and-body/most-common-birth-control-side-effects/slide/6 , pobrano: 17-05-2015

[8] Cecile Richards, „The Only Controversy about Birth Control is that we are still fighting for”, 1.07.2014, pobrano: 17.05.2015, link: http://time.com/2945942/planned-parenthood-hobby-lobby/

[9] Choć niestety nie podając źródła danych.

[10] http://www.plannedparenthood.org/learn/birth-control/birth-control-pill , pobrano: 17.05.2015

[11] Hayley Stvenes, „Can the pill make you depressed? birth control and its toll on my mental health”, 05/20/2014, pobrano: 15.05.2015, link: http://www.bustle.com/articles/23836-can-the-pill-make-you-depressed-birth-control-and-its-toll-on-my-mental-health

[12] WEBMED to baza medycznych artykułów naukowych.

[13] Ibidem

[14] Zob. http://www.bustle.com/articles/23980-how-has-birth-control-developed-a-brief-history-of-the-pill-by-the-decade

[15] Camille Bautista, „How has the birth control developed? a brief history of the pill, by the decade”, 05/09/2014, pobrano: 17.05.2015

[16] Co można przetłumaczyć na: Feministyczny ruch na rzecz zdrowia kobiet

[17] Barbara Seaman, “The Pill and I: 40 years on, the relationship remains vary”, 25/06/2000 ; http://www.nytimes.com/2000/06/25/health/the-pill-and-i-40-years-on-the-relationship-remains-wary.html?pagewanted=2; pobrano: 17.05.2015. Autorka w Artykule przywołuje również historyczne przypadki leku Enovid, za który w jej opinii rząd Stanów Zjednoczonych powinien przeprosić podobnie jak za eksperymenty z syfilisem w Tuskegee.[17]

[18] Elizabeth Narins, „Certain Birth Control Pills may increase your risk of breast cancer. But you need to read this before you trash your pack”, Cosmpolitan 3.08.2014, link: http://www.cosmopolitan.com/health-fitness/news/a29675/birth-control-breast-cancer/ , pobrano: 16.05.2015

[19] Ibidem

[20] Rob Stein, „New warnings urged on safety of new birth control pills”, 8/12/2011, dostęp: 20-05-2015, link: http://www.washingtonpost.com/national/health-science/new-warnings-urged-on-safety-of-new-birth-control-pills/2011/12/08/gIQA4gtbgO_story.html

[21] Ibidem

[22] Ibidem

[23] Rob Stein, „Obama Administration refuses to relax Plan B restrictions”, 7/12/2011, dostęp: 23-05-2015; http://www.washingtonpost.com/national/health-science/2011/12/07/gIQAF5HicO_story.html

[24] Rob Stein, „Obama Adminstration’s Sex-Ed Program Criticized by Both Sides of Abstinence Debate”, 28/10/2010, link: http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/10/27/AR2010102707195.html

[25] Jef Feley, „Bayer’s Yasmin Lawsuit Settlements Rise to USD 402,6 million”, 31.07.2012, dostęp: 26.06.2015, link: http://www.bloomberg.com/news/articles/2012-07-31/bayer-s-yasmin-lawsuit-settlements-rise-to-402-6-million

[26] „Danger in the ring” January 2014, pobrano: 26-05-2015, link: http://www.vanityfair.com/news/politics/2014/01/nuvaring-lethal-contraceptive-trial

[27] „Journal Metro” – „Wątpliwe korzyści płynące ze stosowania pigułek Yaz i Yasmin » ; [«Les bénéfices de Yaz et Yasmin remis en cause »] http://journalmetro.com/plus/sante/233065/les-benefices-de-yaz-et-yasmin-remis-en-cause/ ,

[28] ibidem

[29] „Journal Metro” – „Wątpliwe korzyści płynące ze stosowania pigułek Yaz i Yasmin » ; [«Les bénéfices de Yaz et Yasmin remis en cause »] http://journalmetro.com/plus/sante/233065/les-benefices-de-yaz-et-yasmin-remis-en-cause/ , «Journal Metro” – „Pigułka antykoncepcyjna Diane-35 pod obserwacją » ; [« La pilule contraceptive Diane-35 sur la sellette »] http://journalmetro.com/plus/sante/233046/la-pilule-contraceptive-diane-35-sur-la-sellette/

[30] Komunikat Kanadyjskiego Ministerstwa Zdrowia z dnia 11.10.2013 «Rząd Kanady podejmuje się działań w celu zapewnienia bezpieczeństwa Kanadyjkom. Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia zgadza się na wdrożenie zaleceń pochodzących z przeprowadzonych badań i ostrzega przed stosowaniem pigułek Alysena, oraz zapewnia, że poprawi sposób informowania Kanadyjek o grożacym im ryzyku. » ; [« Le gouvernement du Canada prend des mesures pour protéger les Canadiens Santé Canada accepte les recommandations issues d’un examen indépendant du rappel des pilules Alysena et s’engage à améliorer la communication avec les Canadiens »]

[31] Generacja pigułek określana jest na podstawie ich składu i decyduje o tym rodzaj wykorzystanego do produkcji hormonu syntetycznego. Aktualnie na rynku dostępne są 4 generacje pigułek: pierwsza, druga, trzecia i czwarta. Za najbardziej ryzykowne uznane zostały pigułki pochodzące z trzeciej i czwartej generacji.

[32] „Journal Metro” – „Wątpliwe korzyści płynące ze stosowania pigułek Yaz i Yasmin » ; [«Les bénéfices de Yaz et Yasmin remis en cause »] http://journalmetro.com/plus/sante/233065/les-benefices-de-yaz-et-yasmin-remis-en-cause/

[33] ibidem

[34] ibidem

[35] ibidem

[36] „Journal Metro” – „Wątpliwe korzyści płynące ze stosowania pigułek Yaz i Yasmin » ; [«Les bénéfices de Yaz et Yasmin remis en cause »] http://journalmetro.com/plus/sante/233065/les-benefices-de-yaz-et-yasmin-remis-en-cause/

[37] ibidem

[38] ibidem

[39]ibidem

 [40]ibidem

[41] „Journal Metro” – „Wątpliwe korzyści płynące ze stosowania pigułek Yaz i Yasmin » ; [«Les bénéfices de Yaz et Yasmin remis en cause »] http://journalmetro.com/plus/sante/233065/les-benefices-de-yaz-et-yasmin-remis-en-cause/

[42] Rodzaj hormonu stosowanego do produkcji pigułek antykoncepcyjnych, pochodzący z grupy hormonów sterydowych. Do grupy tej należą naturalne i syntetyczne steroidy posiadające szkielet 21 atomów węgla (układ pregnanu)

[43] „Journal Metro” – „Wątpliwe korzyści płynące ze stosowania pigułek Yaz i Yasmin » ; [«Les bénéfices de Yaz et Yasmin remis en cause »] http://journalmetro.com/plus/sante/233065/les-benefices-de-yaz-et-yasmin-remis-en-cause/

[44] ibidem

[45] ibidem

[46] ibidem

[47] „Journal Metro” – „Wątpliwe korzyści płynące ze stosowania pigułek Yaz i Yasmin » ; [«Les bénéfices de Yaz et Yasmin remis en cause »] http://journalmetro.com/plus/sante/233065/les-benefices-de-yaz-et-yasmin-remis-en-cause/

[48] ibidem

[49]  ibidem

[50] ibidem

[51] «Journal Metro” – „Pigułka antykoncepcyjna Diane-35 pod obserwacją » ; [« La pilule contraceptive Diane-35 sur la sellette »] http://journalmetro.com/plus/sante/233046/la-pilule-contraceptive-diane-35-sur-la-sellette/

[52] «Journal Metro” – „Pigułka antykoncepcyjna Diane-35 pod obserwacją » ; [« La pilule contraceptive Diane-35 sur la sellette »] http://journalmetro.com/plus/sante/233046/la-pilule-contraceptive-diane-35-sur-la-sellette/

[53] ibidem

[54] ibidem

[55] ibidem

[56] ibidem

[57] ibidem

[58] ibidem

[59]„La Presse Canadienne” – „Pigułki antykoncepcyjne produkowane przez Laboratorium Bayer na ławie oskarżonych”; [„Les pilules contraceptives de Bayer au banc des accusés»] http://www.lapresse.ca/actualites/sante/201302/02/01-4617750-des-pilules-contraceptives-de-bayer-au-banc-des-accuses.php

[60] ibidem

[61] ibidem

[62] ibidem

[63] Miasto w Kanadzie

[64] „La Presse Canadienne” – „Pigułki antykoncepcyjne produkowane przez Laboratorium Bayer na ławie oskarżonych”; [„Les pilules contraceptives de Bayer au banc des accusés»] http://www.lapresse.ca/actualites/sante/201302/02/01-4617750-des-pilules-contraceptives-de-bayer-au-banc-des-accuses.php

[65]„La Presse Canadienne” – „Pigułki antykoncepcyjne produkowane przez Laboratorium Bayer na ławie oskarżonych”; [„Les pilules contraceptives de Bayer au banc des accusés»] http://www.lapresse.ca/actualites/sante/201302/02/01-4617750-des-pilules-contraceptives-de-bayer-au-banc-des-accuses.php

[66] Rodzaj hormonu stosowanego do produkcji pigułek antykoncepcyjnych, pochodzący z grupy hormonów sterydowych. Do grupy tej należą naturalne i syntetyczne steroidy posiadające szkielet 21 atomów węgla (układ pregnanu)

[67] „La Presse Canadienne” – „Pigułki antykoncepcyjne produkowane przez Laboratorium Bayer na ławie oskarżonych”; [„Les pilules contraceptives de Bayer au banc des accusés»] http://www.lapresse.ca/actualites/sante/201302/02/01-4617750-des-pilules-contraceptives-de-bayer-au-banc-des-accuses.php

[68]ibidem

[69] Rodzaj hormonu stosowanego do produkcji pigułek antykoncepcyjnych, pochodzący z grupy hormonów sterydowych. Do grupy tej należą naturalne i syntetyczne steroidy posiadające szkielet 21 atomów węgla (układ pregnanu)

[70] „La Presse Canadienne” – „Pigułki antykoncepcyjne produkowane przez Laboratorium Bayer na ławie oskarżonych”; [„Les pilules contraceptives de Bayer au banc des accusés»] http://www.lapresse.ca/actualites/sante/201302/02/01-4617750-des-pilules-contraceptives-de-bayer-au-banc-des-accuses.php

[71]„La Presse Canadienne” – „Pigułki antykoncepcyjne produkowane przez Laboratorium Bayer na ławie oskarżonych”; [„Les pilules contraceptives de Bayer au banc des accusés»] http://www.lapresse.ca/actualites/sante/201302/02/01-4617750-des-pilules-contraceptives-de-bayer-au-banc-des-accuses.php

[72]  ibidem

[73] ibidem

[74] Rodzaj hormonu  stosowanego do produkcji pigułek antykoncepcyjnych, pochodzący z grupy hormonów sterydowych. Do grupy tej należą naturalne i syntetyczne steroidy posiadające szkielet 21 atomów węgla (układ pregnanu)

[75] ibidem

[76] „La Presse Canadienne” – „Pigułki antykoncepcyjne produkowane przez Laboratorium Bayer na ławie oskarżonych”; [„Les pilules contraceptives de Bayer au banc des accusés»] http://www.lapresse.ca/actualites/sante/201302/02/01-4617750-des-pilules-contraceptives-de-bayer-au-banc-des-accuses.php

[77] ibidem

[78] „La Presse Canadienne” – „Pigułki antykoncepcyjne produkowane przez Laboratorium Bayer na ławie oskarżonych”; [„Les pilules contraceptives de Bayer au banc des accusés»] http://www.lapresse.ca/actualites/sante/201302/02/01-4617750-des-pilules-contraceptives-de-bayer-au-banc-des-accuses.php

[79]ibidem

[80]ibidem

[81] „Le Journal de Montreal” – „Pigułka antykoncepcyjna bezpośrednią przyczyną zaniku pamięci i problemów emocjonalnych”; [„La pilule contraceptive directement liée aux pertes de mémoire et aux sautes d’humeur »] http://www.journaldemontreal.com/2015/04/16/la-pilule-contraceptive-directement-lie-aux-pertes-de-memoire-et-aux-sautes-dhumeur

[82] „Le Journal de Montreal” – „Pigułka antykoncepcyjna bezpośrednią przyczyną zaniku pamięci i problemów emocjonalnych”; [„La pilule contraceptive directement liée aux pertes de mémoire et aux sautes d’humeur »] http://www.journaldemontreal.com/2015/04/16/la-pilule-contraceptive-directement-lie-aux-pertes-de-memoire-et-aux-sautes-dhumeur

[83] „The Huffington Post” – „Pigułka antykoncepcyjna: 23 zgony w Kanadzie spowodowane skrzepami we krwi”; [„Pilule contraceptive: 23 décès au Canada liés à des caillots sanguins »]http://quebec.huffingtonpost.ca/2013/06/11/pilule-contraceptive-23-deces-au-canada-lies-a-des-caillots-sanguins_n_3421408.html

[84]  ibidem

[85] „The Huffington Post” – „Oszukana pigułka antykoncepcyjna: 40 ciężarnych Kanadyjek idzie do sądu”; [„Pilule contraceptive défectueuse: 40 Canadiennes enceintes vont en justice »] http://quebec.huffingtonpost.ca/2013/05/17/pilule-contraceptive-defectueuse-40-canadiennes-enceintes-vont-en-justice-_n_3292836.html

[86] Minister Zdrowia Kanady od 30,10.2008 do 14.07.2013

[87] ibidem

 

[88]  „Le Point” – «Touraine chce ograniczyć sprzedaż pigułek antykoncepcyjnych trzeciej i czwartej generacji”(11.01.2013); [„Touraine veut limiter l’utilisation des pilules de 3e et 4e générations »] http://www.lepoint.fr/sante/touraine-veut-limiter-l-utilisation-des-pilules-de-3e-et-4e-generation-11-01-2013-1612442_40.php

[89] Minister Zdrowia i Opieki Społecznej we Francji,  pełni tę funkcję od 16.05.2012r.

[90] Komunikat z dnia 13.05.2014 „Pigułki trzeciej i czwartej generacji: Badania « Fecond 2013 » (INED-INSERM) potwierdzają różnorodność metod antykoncepcji”; [„Pilules de 3ème et 4ème génération : L’étude « Fecond 2013 » (INED-INSERM) confirme la diversification des modes de contraception »]

[91] Komunikat z dnia 05.02.2014  «Pigułki trzeciej i czwartej generacji: rok później, pozytywna reakcja na apel ministra zdrowia i służb sanitarnych”; [„Pilules de 3ème et 4ème générations : un an après, le message des autorités sanitaires a été entendu »]

[92] Komunikat wydany przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 20.09.2012 ; « Koniec refundacji pigułek trzeciej generacji począwszy od 30 września 2013” Komunikat z dnia 20.09.2012; [„Fin du remboursement des pilules de 3e génération à compter du 30 septembre 2013 »]

[93] Obecnie w sprzedaży dostępne są pigułki pierwszej, drugiej, trzeciej i czwartej generacji. Generacją pigułek określa się na podstawie ich  składu. W każdej generacji pigułek znajduje się inny typ progestagenu. Progestageny – jest to grupa hormonów sterydowych, do której należą naturalne i syntetyczne steroidy posiadające szkielet 21 atomów węgla (układ pregnanu)

[94] Marion Larat: stosowała pigułki antykoncepcyjne „Melianne”, w wyniku czego w 2006 roku dostała udaru mózgu. Zapadła w śpiączkę, z której obudziła się całkowicie sparaliżowana: nie mogła mówić ani chodzić.  Aby odzyskać sprawność poddała się dziewięciu operacjom. W grudniu 2012 roku zaskarżyła producenta pigułek Laboratorium Bayer oraz Narodową Agencję ds. Bezpieczeństwa Leków [Agence Nationale de Sécurité du Médicament (ANSM)]. Uzyskała odszkodowanie finansowe. Do dziś zaangażowana jest w działania pokazujące szkodliwy wpływ pigułek na zdrowie kobiet. W marcu 2014 roku została wybrana Kobietą Roku 2013.

[95] Dzielnica Paryża położona na jego obrzeżach

[96] „La Liberation” ; «Pigułka – dozowane zagrożenie » 02.01.2013; [„La pilule, risque dosé et danger de diabolisation»] http://www.liberation.fr/societe/2013/01/02/la-pilule-risque-dose-et-danger-de-diabolisation_871356

[97] ibidem

[98] « L’Expresse » – « Pigułki antykoncepcyjne: wypowiedzi kobiet» (23.02.2013); [„Pilule : ce qu’en disent les femmes »] http://www.lexpress.fr/actualite/societe/pilule-ce-qu-en-disent-les-femmes_1223742.html

[99] Pigułki o niższej zawartości hormonów.

[100] „Le Figaro” – « Antykoncepcje: stosowanie pigułki nie jest pozbawione ryzyka » (05.10.2012); [„Antykoncepcja: prendre la pilule n’est pas sans risques »]  http://sante.lefigaro.fr/actualite/2012/10/05/19246-contraception-prendre-pilule-nest-pas-sans-risques

[101] «La Liberation » –  „ Pigułka – dozowane zagrożenie”; 02.01.2013; [„La pilule, risque dosé et danger de diabolisation»] http://www.liberation.fr/societe/2013/01/02/la-pilule-risque-dose-et-danger-de-diabolisation_871356

[102] ibidem

[103] ibidem

[104] ibidem

[105] «La Liberation » –  „ Pigułka – dozowane zagrożenie”; 02.01.2013; [„La pilule, risque dosé et danger de diabolisation»] http://www.liberation.fr/societe/2013/01/02/la-pilule-risque-dose-et-danger-de-diabolisation_871356

[106] Komunikat z dnia 20.09.2012 „Koniec refundacji pigułek trzeciej i czwartej generacji”; [„Fin du remboursement des pilules de 3e génération à compter du 30 septembre 2013 »] Czy on jest dostępny na jakiejs stronie? Jeśli tak to należy dodać link.

[107] Komunikat z 03.01.2013 «Pigułki trzeciej generacji”; [„Pilules de 3ème génération »]

[108] La Liberation ; „Pigułka – dozowane zagrożenie”; 02.01.2013; [„La pilule, risque dosé et danger de diabolisation»] http://www.liberation.fr/societe/2013/01/02/la-pilule-risque-dose-et-danger-de-diabolisation_871356

[109] ibidem

[110] «Le Monde » – «Ostrzeżenie przed pigułkami antykoncepcyjnymi trzeciej i czwartej generacji» (14.12.2102); [„Alerte sur la pilule de 3e et 4e génération »] http://www.lemonde.fr/sante/article/2012/12/14/alerte-sur-la-pilule-de-3e-et-4e-generation_1806485_1651302.html

[111] «Le Monde » – «Ostrzeżenie przed pigułkami antykoncepcyjnymi trzeciej i czwartej generacji» (14.12.2102); [„Alerte sur la pilule de 3e et 4e génération »] http://www.lemonde.fr/sante/article/2012/12/14/alerte-sur-la-pilule-de-3e-et-4e-generation_1806485_1651302.html

[112] « Le Figaro” – « Antykoncepcje: stosowanie pigułki nie jest pozbawione ryzyka » (05.10.2012); [„Antykoncepcja: prendre la pilule n’est pas sans risques »] http://sante.lefigaro.fr/actualite/2012/10/05/19246-contraception-prendre-pilule-nest-pas-sans-risques

 

[113] « Le Point » – «Dlaczego Diane 35 jest niebezpieczna ?» (30.01.2013); [«Pourquoi Diane 35 est dangereuse »] http://www.lepoint.fr/sante/pourquoi-diane-35-est-dangereuse-30-01-2013-1621992_40.php

[114] ibidem

[115] ibidem

[116] ibidem

[117] « Le Point » – «Dlaczego Diane 35 jest niebezpieczna ?» (30.01.2013); [«Pourquoi Diane 35 est dangereuse »] http://www.lepoint.fr/sante/pourquoi-diane-35-est-dangereuse-30-01-2013-1621992_40.php

[118] ibidem

[119] Komunikat z dnia 30.01.2013 „Zawieszenie Diane 35 : Marisol Touraine podejmuje decyzję w oparciu o dane z Narodowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Leków”; [„Suspension de Diane 35 : Marisol Touraine prend acte de la décision de l’ANSM »]

[120] „L’Expresse” –  «Pigułka antykoncepcyjna: ile śmiertelnych powikłań miało miejsce we Francji» (11.01.2013); [„Pilule contraceptive: combien de morts en France? »] http://www.lexpress.fr/actualite/societe/sante/pilule-contraceptive-combien-de-morts-en-france_1208824.html

[121]  ibidem

[122]« Le Point » – «Touraine chce ograniczyć sprzedaż pigułek antykoncepcyjnych trzeciej i czwartej generacji (11.01.2013); [„Touraine veut limiter l’utilisation des pilules de 3e et 4e générations »] http://www.lepoint.fr/sante/touraine-veut-limiter-l-utilisation-des-pilules-de-3e-et-4e-generation-11-01-2013-1612442_40.php

[123] « L’Expresse » – « „Dlaczego nie chcę już stosować pigułki ?” » (15.05.2014) ; [« Pourquoi j’ai dit non à la pilule”] http://www.lexpress.fr/actualite/societe/sante/pourquoi-j-ai-dit-non-a-la-pilule_1543130.html

[124] ibidem

[125] « L’Expresse » – « „Dlaczego nie chcę już stosować pigułki ?” » (15.05.2014) ; [« Pourquoi j’ai dit non à la pilule”] http://www.lexpress.fr/actualite/societe/sante/pourquoi-j-ai-dit-non-a-la-pilule_1543130.html

[126] ibidem

[127] ibidem

[128] ibidem